بارش بی‌سابقه ۲۲۴ میلی‌متری در شمال؛ سیلاب‌ها و خسارات گسترده در مازندران و گیلان

بارش‌های شدید و ناگهانی در سواحل شمالی ایران، از جمله استان‌های مازندران و گیلان، طی روزهای اخیر منجر به وقوع سیلاب‌های خسارت‌بار و آب‌گرفتگی گسترده در مناطق مختلف شده است. این پدیده اقلیمی که با رکوردشکنی میزان بارندگی در برخی نقاط همراه بوده، پیامدهای جدی برای زیرساخت‌های شهری و امنیت جاده‌ای به همراه داشته است.

تحلیل وضعیت بارندگی و رکوردهای ثبت شده

بر اساس گزارش‌های هواشناسی، سامانه بارشی ناپایداری که از اواسط شهریور ۱۴۰۵ وارد منطقه شده، باعث بروز طوفان و سیلاب در مناطق ساحلی و کوهپایه‌ای شده است. در این میان، سلمان‌شهر با ثبت میزان ۲۲۴ میلی‌متر بارندگی، رکورد بی‌سابقه‌ای را در این بازه زمانی به ثبت رسانده است.

جزئیات میزان بارش در مناطق مختلف

این حجم از بارش در مدت‌زمان کوتاه، باعث طغیان رودخانه‌ها و ایجاد روان‌آب‌های پرسرعت در دامنه‌های شمالی رشته‌کوه البرز شده که به سرعت به مناطق جلگه‌ای منتقل شده است.

پیامدهای سیل و نقش پدیده ال‌نینو

وقوع این سیلاب‌ها تنها یک حادثه گذرا نیست؛ متخصصان اقلیم‌شناسی معتقدند اگرچه این بارش‌ها مستقیماً حاصل سوپر ال‌نینو نیستند، اما شکل‌گیری این پدیده در فاز گرم، می‌تواند سیگنال‌های مهمی برای وضعیت بارش‌های پاییز و زمستان ۱۴۰۵ ارسال کند.

"ورود زودهنگام سامانه‌های سرد شمالی، لزوماً تضمین‌کننده ترسالی نیست، اما ال‌نینو قوی می‌تواند فرکانس بارش‌های شدید و کوتاه‌مدت را در برخی مناطق افزایش دهد."

در شرایط ال‌نینوی قوی، معمولاً استان‌هایی نظیر خوزستان، فارس، ایلام و لرستان شاهد بارش‌های نرمال یا فراتر از نرمال خواهند بود. با این حال، به دلیل خشکسالی‌های گذشته، این بارش‌ها ممکن است به جای تغذیه سفره‌های زیرزمینی، منجر به سیلاب‌های سطحی شوند.

چرا خسارات سیل در شمال ایران چند برابر می‌شود؟

یکی از عوامل اصلی تبدیل یک پدیده طبیعی به یک فاجعه انسانی، مداخلات غیراصولی در شهرسازی است. متخصصان بر این باورند که مدیریت شهری در مواجهه با تغییرات اقلیمی جدید، با چالش‌های جدی روبروست.

• کاهش نفوذپذیری خاک: بتن‌ریزی گسترده و آسفالت‌کاری باعث شده آب باران نتواند به زمین نفوذ کند و مستقیماً به روان‌آب تبدیل شود.
• تجاوز به حریم رودخانه‌ها: ویلاسازی در لبه رودها و مسدود کردن مسیرهای طبیعی تخلیه سیلاب، باعث ورود آب به بافت‌های مسکونی شده است.
• تخریب پوشش گیاهی: جنگل‌زدایی و تغییر کاربری اراضی در بالادست، سد طبیعی در برابر باران را از بین برده است.
• فرسودگی زیرساخت‌ها: شبکه فاضلاب و کانال‌های انتقال آب بر اساس آمارهای قدیمی طراحی شده‌اند و توان عبور از بارش‌های رگباری فعلی را ندارند.

در نهایت، برای مقابله با این بحران‌های تکرارشونده، نیاز مبرمی به بازنگری در الگوهای توسعه شهری و اجرای طرح‌هایی نظیر «شهر اسفنجی» احساس می‌شود تا ظرفیت جذب آب در محیط‌های شهری افزایش یابد.