خبر کامل
انتقال پایتخت؛ هشدار مرکز پژوهشهای مجلس درباره تجربه مصر و خطر «فیل سفید»
تحلیل تجربیات جهانی؛ درسهای انتقال پایتخت برای ایران
مرکز پژوهشهای مجلس در گزارشی تحلیلی، با بررسی تجربه احداث پایتخت اداری جدید در مصر، نسبت به خطرات احتمالی انتقال پایتخت بدون اصلاحات ساختاری در نظام حکمرانی و آمایش سرزمین هشدار داد. این گزارش تأکید میکند که جابهجایی نهادهای دولتی بدون بازنگری در الگوی توسعه منطقهای، میتواند تنها منجر به انتقال مشکلات از یک مرکز به مرکز دیگر شود.
تجربه مصر؛ از کاهش فشار شهری تا چالشهای اقتصادی
دولت مصر با هدف کاهش فشار جمعیت و مشکلات زیستمحیطی در قاهره، از سال ۲۰۱۵ ساخت یک پایتخت اداری جدید را در اراضی بیابانی آغاز کرد. این پروژه با هدف اسکان وزارتخانهها و نهادهای کلیدی طراحی شده است، اما با چالشهای جدی روبروست:
- هزینههای سرسامآور: برآورد هزینه این پروژه بین ۴۰ تا ۶۰ میلیارد دلار است که فشار شدیدی بر منابع عمومی وارد میکند.
- پدیده فیل سفید: با توجه به اینکه از میان ۱۰۰ هزار واحد مسکونی، تنها حدود ۱۲۰۰ خانواده ساکن شدهاند، خطر تبدیل شدن پروژه به یک ساختار پرهزینه و کمکاربرد وجود دارد.
- شکاف اجتماعی: غلبه مجتمعهای لوکس و قیمت بالای مسکن، این شهر را به محیطی محدود برای نخبگان و مرفهها تبدیل کرده است.
چالشهای زیستمحیطی و زیرساختی در پروژههای کلان
یکی از بحرانیترین نکات مطرح شده، مدیریت منابع در مناطق خشک است. احداث شهری بزرگ در دل بیابان، نیاز به انتقال روزانه ۱ تا ۱.۵ میلیون مترمکعب آب برای آبیاری فضاهای سبز را به همراه دارد که با محدودیتهای آبی سازگاری ندارد.
«انتقال پایتخت نباید صرفاً یک تصمیم کالبدی یا اداری باشد، بلکه باید یک پروژه ملی، مرحلهای و مبتنی بر اجماع عمومی و آمایش سرزمین اجرا گردد.»
همچنین طراحی شهر بر پایه وابستگی شدید به خودروهای شخصی و بزرگراهها، تعاملات اجتماعی و اقتصاد محلی را تضعیف کرده و پایتخت جدید را به یک جزیره اداری تبدیل میکند.
پیشنهادات راهبردی برای سیاستگذاری شهری در ایران
برای جلوگیری از تکرار اشتباهات جهانی، مرکز پژوهشهای مجلس فهرستی از الزامات را پیشنهاد داده است:
| محور تمرکز | اقدام پیشنهادی |
|---|---|
| مکانیابی | بر اساس ظرفیتهای زیستمحیطی و انسانی |
| توزیع وظایف | جلوگیری از تمرکز در قطبهای واحد و ایجاد چندقطبی |
| تأمین مالی | استفاده از مدلهای ترکیبی و عدم اتکای مطلق به بودجه عمومی |
| عدالت اجتماعی | تأمین مسکن مقرونبهصرفه و توسعه حملونقل عمومی |
نتیجهگیری
در نهایت، تجربه بینالمللی نشان میدهد که انتقال پایتخت بدون اصلاحات بنیادین در نظام مدیریت و توزیع منابع، نمیتواند به حل مشکلات پایتختهای فعلی منجر شود و ممکن است تنها باعث بازتولید نابرابریها و فشار بر اقتصاد ملی در جغرافیای جدید گردد.
درباره هوشمصنوعی دستاول:
تمامی اخبار دستاول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحتسنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با دادههای جدید آموزش داده میشود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دستاول در حال بهتر شدن است.
شما میتوانید از چتبات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
