بریکس و محدودیت‌های ژئوپلیتیک در سایه جنگ ایران

چالش‌های ژئوپلیتیک بریکس در سایه جنگ ایران

در جریان نشست اخیر بریکس در دهلی نو، در حالی که وعده‌های همکاری اقتصادی بیشتر شنیده می‌شد، یک خلاء بزرگ در بیانیه‌های نهایی به چشم می‌خورد. با وجود تأثیرات گسترده جنگ میان ایالات متحده، اسرائیل و ایران بر اکثر اعضای این بلوک، بیانیه نهایی هیچ اشاره مستقیمی به این درگیری نکرد.

این سکوت دیپلماتیک نشان‌دهنده دشواری تبدیل نارضایتی مشترک از نظم جهانی تحت رهبری غرب به یک اقدام هماهنگ سیاسی است. در واقع، بریکس بیشتر به پلتفرمی برای مدیریت اختلافات تبدیل شده تا یک بازیگر متحد در صحنه بین‌المللی.

آزمون ایران و تضاد منافع داخلی

بحران اخیر در ایران، محدودیت‌های ساختاری این سازمان را آشکار کرد. در نشست وزرای خارجه بریکس در ماه مه، تلاش برای دستیابی به موضع واحد در مورد جنگ علیه ایران با شکست مواجه شد. این موضوع نشان داد که گسترش عضویت در این گروه، چگونه رقابت‌های منطقه‌ای را به درون سازمان وارد کرده است.

برای مثال، تضاد منافع میان ایران و امارات متحده عربی به عنوان دو عضو بریکس، سقف توانایی این گروه در مواجهه با بحران‌های خاورمیانه را تعیین می‌کند. در حالی که تهران خواستار محکومیت اقدامات نظامی است، ابوظبی بر ملاحظات امنیتی خود تأکید دارد.

تفاوت دیدگاه‌ها نسبت به ایالات متحده

اعضای بریکس از نظر استراتژیک در برابر واشینگتن رویکردهای متفاوتی دارند که مانع از شکل‌گیری یک جبهه متحد می‌شود:

• هند: بر حفظ خودمختاری استراتژیک تأکید دارد و بریکس را ابزاری برای ایجاد توازن میان قدرت‌های مختلف می‌بیند، نه ائتلافی علیه آمریکا.
• روسیه و چین: اگرچه به دنبال کاهش فشار غرب هستند، اما از درگیری مستقیم نظامی با ناتو یا از دست دادن بازارهای بزرگ تجاری با آمریکا اجتناب می‌کنند.
• برزیل و اندونزی: به دنبال اصلاح نظام بین‌الملل و افزایش قدرت چانه‌زنی کشورهای در حال توسعه هستند، بدون اینکه بخواهند ابزار استراتژی‌های چین یا روسیه شوند.

تله چندقطبی‌گرایی و آینده سازمان

بریکس در یک "تله چندقطبی" گرفتار شده است؛ جایی که تنوع بزرگترین نقطه قوت و در عین حال بزرگترین مانع آن محسوب می‌شود. هر عضو جدید، منابع اقتصادی بیشتری می‌آورد اما مجموعه‌ای از منافع ملی متفاوت را نیز با خود حمل می‌کند.

"بریکس نیازی به تخریب سیستم جهانی فعلی ندارد؛ بلکه می‌تواند با فشار برای اصلاح صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی، نقش خود را تثبیت کند."

در نهایت، محدودیت‌های ژئوپلیتیک این گروه می‌تواند یک فرصت باشد. با پرهیز از تقابل‌های سخت، بریکس می‌تواند فضایی برای تغییرات تدریجی و انتقال آرام قدرت در نظم جهانی ایجاد کند.