تخریب ۶۵ درصد از سردر بنای تاریخی تومانیان در سبزوار

تخریب گسترده سردر بنای تاریخی تومانیان در شهر سبزوار، یکی از آثار ارزشمند دوره پهلوی، موجی از نگرانی‌ها را در میان فعالان فرهنگی و مردم منطقه ایجاد کرده است. گزارش‌های رسیده حاکی از آن است که بخش قابل توجهی از این بنای واجد ارزش، برخلاف ضوابط حفاظتی، با لودر تخریب شده است.

تاریخچه و اهمیت بنای تومانیان

بنای موسوم به سرای تومانیان که در حاشیه جاده قدیم سبزوار به شاهرود واقع شده، دارای پیشینه‌ای پیچیده و ارزشمند است. این بنا که به دوران پهلوی اول و دوم بازمی‌گردد، در جریان جنگ جهانی دوم به دلیل استقرار نیروهای ارتش سرخ شوروی، به «پادگان روس‌ها» شهرت یافته است.

علاوه بر سوابق نظامی و کاربری‌های مختلف مانند ژاندارمری، ویژگی‌های معماری این بنا به‌ویژه آجرکاری‌های ظریف سردر، آن را به یک اثر هنری و تاریخی تبدیل کرده که در حافظه جمعی شهروندان سبزوار جایگاه ویژه‌ای دارد.

جزئیات حادثه تخریب و برخورد قانونی

طبق اظهارات مقامات میراث فرهنگی، این حادثه پس از شکایت شهروندان مبنی بر تبدیل شدن محدوده کاروانسرا به محل تجمع افراد آسیب‌بین و تخلیه زباله رخ داده است. در جریان اقدامات شهری برای رفع خطر، مالک بنا برخلاف دستورالعمل‌ها، به جای ضلع جنوبی، اقدام به تخریب بخش‌های واجد ارزش در ضلع غربی نموده است.

پس از وقوع حادثه، یگان حفاظت آثار تاریخی با همکاری نیروی انتظامی و دادستانی وارد عمل شده و عملیات تخریب را متوقف کردند. در حال حاضر، پرونده این تخریب در مراجع قضایی در حال پیگیری است تا مسئولان این اقدام با مجازات‌های قانونی روبرو شوند.

امکان احیا و بازسازی اثر تاریخی

با وجود آسیب‌های گسترده، مسئولان میراث فرهنگی خراسان رضوی اعلام کرده‌اند که امکان نجات و بازسازی بنای تومانیان وجود دارد. به دلیل وجود مستندسازی‌های دقیق و نقشه‌های پیشین، می‌توان بخش‌های تخریب‌شده را با دقت بالا به وضعیت اولیه بازگرداند.

«حفاظت از میراث فرهنگی تنها وظیفه یک سازمان نیست؛ بلکه همکاری شهرداری، مالکان و شهروندان برای حفظ هویت تاریخی شهر ضروری است.»

در نهایت، حادثه تخریب سرای تومانیان زنگ خطری برای ضرورت رعایت دقیق ضوابط در بافت‌های تاریخی است. احیای این بنا نه تنها یک ضرورت معماری، بلکه حفظ بخشی از تاریخ معاصر منطقه سبزوار خواهد بود.