خطر هسته‌ای؛ گذار از ترس مشترک دوران جنگ سرد به بی‌تفاوتی ابرقدرت‌ها

در حالی که در دوران جنگ سرد، ترس از نابودی جهانی موتور محرک دیپلماسی و کنترل تسلیحات بود، جهان امروز با چرخشی خطرناک روبرو شده است؛ جایی که قدرت‌های بزرگ به جای مدیریت بحران، به دنبال عادی‌سازی خطر هسته‌ای و نوسازی زرادخانه‌های خود هستند.

از ترس مشترک تا بی‌تفاوتی در برابر جنگ هسته‌ای

در گذشته، هراس از یک فاجعه هسته‌ای می‌تواند نجات‌بخش باشد. نمونه بارز آن، بحران موشکی کوبا در سال ۱۹۶۲ بود که در آن رهبران دو ابرقدرت برخلاف فشارهای تندروها، مسیر صلح را برگزیدند. همچنین نشست تاریخی ریکیاویک میان ریگان و گورباچف، اگرچه در ابتدا یک شکست به نظر می‌رسید، اما زمینه‌ساز خلع سلاح و پایان جنگ سرد شد.

با این حال، تحلیل‌های منتشر شده نشان می‌دهد که امروز خطر هسته‌ای دیگر آن جایگاه مهارکننده را ندارد. برخلاف گذشته که رهبران به دنبال حذف سلاح‌ها بودند، اکنون آمریکا، چین و روسیه همگی در حال گسترش توانایی‌های تخریب خود هستند.

تحلیل رویکردهای سه قدرت اصلی جهان

نگاهی به سیاست‌های فعلی نشان می‌دهد که هر یک از ابرقدرت‌ها با الگوی متفاوتی از مدیریت خطر هسته‌ای پیش می‌روند:

• ایالات متحده و ترامپ: رویکرد دونالد ترامپ ترکیبی از ابهام و بی‌توجهی است. او ضمن تردید در کارکرد دکترین نابودی متقابل، تمایل به انتقال فناوری‌های هسته‌ای به متحدانی نظیر عربستان و کره جنوبی را نشان داده است.
• چین و شی جین‌پینگ: پکن اگرچه رسماً با جنگ مخالفت می‌کند، اما از پیوستن به مذاکرات سه‌جانبه کنترل تسلیحات خودداری کرده و بر حفظ قدرت نظامی خود برای رسیدن به جایگاه برتر جهانی تاکید دارد.
• روسیه و ولادیمیر پوتین: روسیه به شکلی نگران‌کننده از تهدید هسته‌ای به عنوان ابزاری برای ارعاب و حفظ جایگاه خود در عرصه بین‌الملل استفاده می‌کند.

بحران مدیریت زرادخانه‌های هسته‌ای

تفاوت بنیادین میان دوران جنگ سرد و امروز در نوع نگاه رهبران به سلاح‌های اتمی نهفته است. در گذشته، ترس یک عامل بیرونی برای حفظ بقا بود، اما اکنون این تهدید به بخشی از محاسبات سیاسی و داخلی تبدیل شده است.

"امروز رهبران بزرگ جهان دیگر از بمب نمی‌ترسند، بلکه با آن کنار آمده‌اند و آن را بخشی از بازی قدرت می‌دانند."

در نهایت، در حالی که جهان نیازمند بازگشت به میزهای مذاکره و کنترل جدی خطر هسته‌ای است، به نظر می‌رسد قدرت‌های اصلی ترجیح می‌دهند مسئولیت امنیت جهانی را به عوامل غیرقابل پیش‌بینی واگذار کنند.