پایان عصر رشد آسان؛ چرا مدل توسعه چینی برای کشورهای فقیر کارایی ندارد؟

تحولات ساختاری در اقتصاد جهانی نشان می‌دهد که مدل‌های سنتی توسعه، یعنی بهره‌گیری از نیروی کار ارزان و صادرات به بازارهای ثروتمند، دیگر کارایی گذشته را ندارند. با تغییر قواعد بازی، کشورهای در حال توسعه باید به دنبال راه‌هایی فراتر از فرمول‌های قدیمی باشند.

چالش‌های جدید در مسیر توسعه اقتصادی

سال‌ها پیش، فرمول رشد برای بسیاری از کشورهای فقیر ساده به نظر می‌رسید: جذب سرمایه خارجی، استفاده از نیروی کار کم‌هزینه و فروش محصولات به بازارهای توسعه‌یافته. اما امروز، این مسیر با موانع بزرگی همچون بسته شدن تدریجی بازارهای ثروتمند و تغییر ماهیت تجارت جهانی روبرو شده است.

علاوه بر این، سلطه چین بر بخش گسترده‌ای از تولیدات صنعتی جهان، فضای رقابت را برای سایر کشورها دشوارتر کرده است. در واقع، مدل توسعه‌ای که زمانی تضمین‌کننده رشد بود، اکنون با واقعیت‌های جدیدی گره خورده است.

نقش اتوماسیون و تغییر در دسترسی به سرمایه

یکی از مهم‌ترین عوامل تغییر در این معادله، ظهور اتوماسیون و هوش مصنوعی است. این فناوری‌ها باعث شده‌اند که مزیت رقابتیِ داشتن نیروی کار ارزان، به شدت کاهش یابد؛ چرا که ماشین‌ها می‌توانند با دقت و سرعت بیشتری جایگزین انسان شوند.

همچنین، برخلاف دهه‌های گذشته، سرمایه دیگر مانند پیش به راحتی و با نرخ‌های پایین در دسترس نیست. این محدودیت‌ها باعث شده است که کشورها نتوانند صرفاً با تکیه بر منابع اولیه یا نیروی انسانی، به رشد پایدار دست یابند.

تجربه بنگلادش و اتیوپی؛ دو مسیر متفاوت

تجربیات متفاوت در این زمینه، تصویر روشنی از وضعیت فعلی ارائه می‌دهد:

• بنگلادش: توانست با تکیه بر مدل قدیمی، میلیون‌ها فرصت شغلی ایجاد کند.
• اتیوپی: در تکرار مشابه این مسیر، با شکاف عمیق میان نرخ اشتغال و ورود نیروهای جدید به بازار مواجه شده است.

نتیجه‌گیری: ضرورت تغییر موتور رشد

به نظر می‌رسد عصر «رشد آسان» به پایان رسیده است. برای عبور از این بحران، موتورهای جدید رشد باید از ظرفیت‌های موجود در هر کشور استخراج شوند. تمرکز بر سرمایه‌گذاری هوشمند، ارتقای مهارت‌ها و ایجاد مشاغل مبتنی بر دانش، تنها راه نجات در اقتصاد نوین است.