صندوق‌های ارزی؛ ابزاری جدید برای تبدیل منابع غیرفعال به توان تولیدی اقتصاد

با نزدیک شدن به زمان پذیره‌نویسی نخستین صندوق‌های سرمایه‌گذاری ارزی، تحلیلگران اقتصادی بر این باورند که این ابزار جدید در بازار سرمایه می‌تواند مسیر تازه‌ای برای تبدیل منابع ارزی غیرفعال مردم به توان تولیدی در اقتصاد واقعی باز کند. این سازوکار، اگر با دقت در انتخاب پروژه‌ها همراه باشد، می‌تواند تراز پرداخت‌های کشور را تقویت کند.

نقش صندوق‌های ارزی در مدیریت منابع غیرفعال

در سال‌های گذشته، بخش قابل توجهی از ارزهای موجود در دست مردم، به صورت اسکناس یا سپرده‌های غیرفعال در خانه‌ها و صندوق‌های امانات نگهداری شده است. صندوق‌های ارزی با هدف رسمی کردن این منابع، امکان سرمایه‌گذاری آن‌ها را فراهم می‌کنند تا به جای انباشت غیرمولد، این دارایی‌ها در فرآیند تولید و توسعه اقتصادی مشارکت کنند.

طبق سازوکار اعلام شده، تمامی فرآیندهای مربوط به صدور، انتقال مالکیت و ابطال واحدها به صورت ارزی انجام خواهد شد و تسویه ریالی جایگزین آن نخواهد بود. در اولین مرحله، بانک ملت به عنوان ثبت‌کننده و ضامن نقدشوندگی این صندوق‌ها فعالیت خواهد کرد.

چالش انتخاب پروژه‌ها و تاثیر بر تقاضای ارز

یکی از نگرانی‌های اصلی، نحوه تخصیص این منابع است. اگر این سرمایه‌ها به پروژه‌هایی اختصاص یابد که درآمد ارزی مستمر دارند، نه تنها تقاضای جدیدی ایجاد نمی‌شود، بلکه با افزایش صادرات، عرضه ارز نیز تقویت می‌گردد. اما در صورت سرمایه‌گذاری در پروژه‌های ریالی، خطر ایجاد تقاضای ارزی با تأخیر در آینده وجود دارد.

«اگر پروژه‌های منتخب ارزآور نباشند و پرداخت اصل و سود سرمایه‌گذاران به بازار آزاد وابسته شود، صندوق‌ها تنها تقاضای ارزی امروز را به آینده منتقل خواهند کرد.»

در این میان، نمایندگان مجلس معتقدند که این صندوق‌ها لزوماً تقاضای جدیدی برای دلار ایجاد نمی‌کنند، بلکه صرفاً منابع موجود را برای تأمین نیازهای واقعی بخش تولید (مانند خرید مواد اولیه و تجهیزات) به کار می‌گیرند.

۴ پیش‌شرط حیاتی برای موفقیت صندوق‌های ارزی

کارشناسان اقتصادی برای اینکه این ابزار به جای ایجاد تعهدات جدید، به کاهش «دلارزدگی» کمک کند، چهار شرط اساسی را برمی‌شمارند:

• اتصال به توسعه صنعتی: منابع باید مستقیماً در جهت افزایش ظرفیت تولید و صادرات هدایت شوند.
• یکپارچگی با حساب سرمایه: پیوند با برنامه‌های سپرده‌گذاری رسمی برای ورود منابع به چرخه سرمایه‌گذاری.
• همراهی با سرمایه‌گذاری خارجی: ایجاد ارتباط با برنامه‌های سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (ODI).
• هماهنگی با سیاست پولی: مدیریت عملیات بازار باز (OMO) برای جلوگیری از اختلال در ثبات بانکی.

نتیجه‌گیری

در نهایت، صندوق‌های ارزی می‌توانند نقطه عطفی در مدیریت منابع ارزی کشور باشند. موفقیت این طرح نه در میزان جذب سرمایه، بلکه در میزان ایجاد درآمد ارزی از طریق پروژه‌های صادرات‌محور و تقویت تراز پرداخت‌های کشور بستگی دارد.