چالش‌های زیست‌محیطی و استفاده از قاطر در ارتفاعات دماوند

استفاده گسترده از قاطر برای حمل بار در مسیرهای کوهستانی، به‌ویژه در منطقه دماوند، بحث‌های جدی را درباره پایداری محیط‌زیست و سلامت حیوانات بارکش برانگیخته است. انتشار ویدئوهای جدید از فعالیت این حیوانات در مسیر گوسفندسرا تا بارگاه سوم، بار دیگر توجه‌ها را به آسیب‌های ناشی از مدیریت نامناسب گردشگران جلب کرده است.

فشار بیش از حد بر ظرفیت طبیعی دماوند

بر اساس برآوردهای کارشناسان، ظرفیت پذیرش روزانه در مسیر جنوبی دماوند حدود ۳۰۰ نفر است؛ با این حال، در روزهای تعطیل تابستان، ورود بیش از ۲ هزار نفر به این منطقه مشاهده می‌شود. این حجم از تردد، استفاده از قاطرها را برای تسهیل دسترسی افراد غیرحرفه‌ای به ارتفاعات افزایش داده است.

عباس محمدی، مربی فدراسیون کوهنوردی، هشدار می‌دهد که قاطرهایی با بارهای نزدیک به ۱۰۰ کیلوگرم، گاهی فراتر از توان جسمی خود فعالیت می‌کنند. این موضوع منجر به بروز آسیب‌های زیر می‌شود:

• زخم‌های ناشی از پالان و بارهای سنگین
• تخریب شدید پوشش گیاهی و مراتع کوهستانی
• فرسایش خاک در مسیرهای اصلی کوهستان

ضرورت مدیریت مقصد و قوانین حفاظتی

برخی متخصصان معتقدند قاطر برای حمل بار در این منطقه باید به‌طور کامل ممنوع شود تا از تخریب بیشتر جلوگیری گردد. از سوی دیگر، دیدگاه‌های متفاوتی نیز وجود دارد که مسئله را نه در خودِ حیوانات، بلکه در نبود یک ساختار مدیریتی منسجم می‌بینند.

مسئله اصلی، انجام یا انجام ندادن بارکشی با حیوانات نیست، بلکه کیفیت، حجم بار، تعداد دفعات حمل و همچنین مدیریت زمان و فصل انجام آن اهمیت دارد.

علی شادلو، مدرس گردشگری، تأکید می‌کند که ایران با چالش نبود سازمان مدیریت مقصد مواجه است. در دماوند نیز به دلیل پراکندگی مسئولیت‌ها، کنترل ورود جمعیت و استانداردهای استفاده از منابع طبیعی به‌درستی انجام نمی‌شود.

نتیجه‌گیری و چشم‌انداز آینده

در نهایت، حفظ جایگاه جهانی دماوند مستلزم گذار از مدیریت سنتی به سمت یک نظام مدیریتی یکپارچه است. بدون کنترل دقیق بر تعداد گردشگران و محدود کردن استفاده از حیوانات بارکش، آسیب به منابع آب، خاک و تنوع زیستی این اثر طبیعی ملی غیرقابل جبران خواهد بود.