بحران مدیریت آب در ایلام؛ چرا بارش‌های زیاد منجر به کمبود آب می‌شود؟

چالش مدیریت منابع آب در استان ایلام؛ چرا بارش زیاد به معنای امنیت آبی نیست؟

استان ایلام با برخورداری از میانگین بارش سالانه حدود ۴۳۰ میلی‌متر و وجود ۱۶ رودخانه دائمی و فصلی، در جایگاه استان‌های پربارش کشور قرار دارد؛ اما paradox یا تناقض میان حجم منابع موجود و دسترسی پایدار به آب، نشان‌دهنده بحران در مدیریت و توزیع است.

شکاف میان منابع طبیعی و شبکه توزیع شهری

با وجود پتانسیل بالای بارش، بخش بزرگی از روان‌آب‌ها پیش از ذخیره‌سازی از مرزهای استان خارج می‌شوند. علاوه بر این، ویژگی‌های زمین‌شناسی منطقه باعث می‌شود کیفیت آب در برخی مسیرها کاهش یابد.

در بخش شهری، وضعیت نگران‌کننده است. برآوردهای فنی نشان می‌دهد که:

• ۴۳ درصد از آب تصفیه‌شده در مسیر انتقال و توزیع هدر می‌رود.
• فرسودگی لوله‌ها و ضعف اتصالات، عامل اصلی افت فشار در منازل است.
• استفاده از آب آشامیدنی برای آبیاری فضای سبز، فشار مضاعفی به شبکه وارد می‌کند.

مسئله اصلی در ایلام، کمبود مطلق منابع نیست؛ بلکه چگونگی مهار، ذخیره، انتقال و مدیریت مصرف است.

رودخانه‌های مرزی و چالش کیفیت آب

از میان ۱۶ رودخانه استان، حدود ۹ رودخانه در حوضه‌های مرزی قرار دارند که بخشی از آن‌ها بدون بهره‌برداری کامل به سمت عراق جریان می‌یابند. این موضوع، مدیریت روان‌آب‌های مرزی را به یک ضرورت استراتژیک تبدیل کرده است.

علاوه بر بحث کمیت، کیفیت آب نیز با چالش‌های جدی روبروست. برای مثال، رودخانه میمه در دهلران پس از عبور از سازندهای گچی و شور، دچار افزایش املاح می‌شود که این امر دقت در محل ذخیره‌سازی را دوچندان می‌کند.

بحران در بخش کشاورزی و نیاز به تکمیل زیرساخت‌ها

طرح‌های بزرگی مانند سامانه گرمسیری پتانسیل بالایی برای توسعه کشاورزی دارند، اما فاصله میان ساخت سدها و رساندن آب به زمین‌های هدف همچنان زیاد است. پروژه‌هایی مانند شبکه آبیاری ایوان با ظرفیت ۱۸ هزار هکتار، نیازمند تکمیل حلقه‌های انتهایی هستند.

نتیجه‌گیری: گذار از تأمین به مدیریت

برای عبور از تنش آبی، ایلام بیش از آنکه به ساخت سازه‌های جدید نیاز داشته باشد، به تکمیل زنجیره مدیریت آب نیاز دارد. نوسازی شبکه‌های شهری، مهار هوشمند روان‌آب‌های مرزی و تکمیل شبکه‌های پایاب کشاورزی، تنها راه دستیابی به امنیت آبی پایدار در این استان است.