بحران تالاب هورالعظیم؛ کاهش شدید سطح آب و تهدید معیشت مردم خوزستان

وضعیت بحرانی تالاب هورالعظیم در استان خوزستان، نگرانی‌های گسترده‌ای را در میان فعالان محیط‌زیست و ساکنان منطقه ایجاد کرده است. کاهش شدید سطح آب در این اکوسیستم حساس، نه تنها تنوع زیستی، بلکه بنیان‌های معیشتی مردم منطقه را نیز با تهدید جدی مواجه کرده است.

بحران کم‌آبی و کاهش چشمگیر سطح تالاب هورالعظیم

محمد جواد اشرفی، مدیرکل محیط‌زیست خوزستان، در نشست تخصصی با جامعه مدنی اعلام کرد که میزان آب‌گرفتگی تالاب هورالعظیم در حال حاضر به تنها ۳۸ درصد کاهش یافته است. این در حالی است که این پهنه آبی حدود ۹۰ هزار هکتار مساحت دارد که در شرایط استاندارد باید کاملاً پوشیده از آب باشد.

بر اساس داده‌های علمی، نیاز آبی این تالاب بسته به شرایط اقلیمی متفاوت است:

«به جز سال ۱۳۹۸ که با وقوع سیلاب، این تالاب موقتاً جان گرفت، در سال‌های اخیر شاهد تأمین حقابه مورد نیاز نبوده‌ایم.»

پیامدهای اجتماعی و اقتصادی خشک شدن تالاب

کمبود آب در تالاب هورالعظیم تنها یک مسئله زیست‌محیطی نیست، بلکه یک بحران اقتصادی برای جوامع محلی است. با کاهش سطح آب، بسیاری از مشاغل سنتی و وابسته به این اکوسیستم از میان رفته‌اند.

• نابودی مشاغل سنتی: از جمله حرفه حصیربافی که از دیرباز با تالاب پیوند داشته است.
• تغییر الگوی معیشت: تغییر ناگهانی در نحوه اشتغال مردم منطقه به دلیل نبود منابع طبیعی.
• تنش‌های اجتماعی: دغدغه اصلی مردم، از دست رفتن امنیت شغلی و معیشت پایدار است.

چالش‌های مدیریت جریان آب و مسئولیت‌ها

در حال حاضر نزدیک به ۳۰۰ سازه در پهنه این تالاب برای مدیریت جریان‌های هیدرولوژیکی فعال هستند. با این حال، مدیریت این سازه‌ها بدون تأمین حقابه اصلی، کارایی لازم را نخواهد داشت. مسئولان محیط‌زیست، عوامل متعددی را در این بحران دخیل می‌دانند:

«مسئولیت عدم تأمین حقابه را می‌توان به ترکیبی از عملکرد وزارت نیرو، سیاست‌های وزارت جهاد کشاورزی و همچنین شرایط سخت اقلیمی و خشکسالی‌های مکرر نسبت داد.»

در نهایت، احیای تالاب هورالعظیم مستلزم یک مدیریت هماهنگ بین‌بخشی برای بازگرداندن جریان آب به این پهنه ۹۰ هزار هکتاری است تا هم تعادل اکولوژیک برقرار شود و هم معیشت مردم منطقه تضمین گردد.