مناطق آزاد باید به ابزار راهبردی دیپلماسی اقتصادی تبدیل شوند

مدیرعامل منطقه آزاد ارس با تأکید بر لزوم گذار از ساختار جزیره‌ای، خواستار تبدیل مناطق آزاد به پیشران‌های راهبردی در سیاست‌های دیپلماسی اقتصادی و تقویت تاب‌آوری اقتصاد کلان کشور شد.

چالش‌های ساختاری در مسیر دیپلماسی اقتصادی

هادی مقدم‌زاده در نشست مدیران مناطق آزاد، بر این نکته تأکید کرد که نسل ششم مناطق آزاد با هدف ایجاد پیوندهای راهبردی و تعامل بین‌المللی طراحی شده است. با این حال، وجود موانعی همچون تعدد مراجع تصمیم‌گیری و عدم هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی، مانع اصلی در مسیر تحقق اهداف این مناطق و ایجاد پنجره واحد واقعی برای سرمایه‌گذاران است.

بروکراسی اداری پیچیده باعث توقف بسیاری از امور شده و عملاً کارایی مناطق آزاد را تحت‌الشعاع قرار داده است. این موضوع باعث می‌شود سرمایه‌گذاران نتوانند از تسهیلات وعده‌داده‌شده به‌طور ملموس بهره‌مند شوند.

تضعیف مشوق‌ها و بی‌ثباتی قوانین

یکی از بحرانی‌ترین مسائل مطرح شده، تضعیف مشوق‌های سرمایه‌گذاری و تغییر ناگهانی قوانین است. مقدم‌زاده با اشاره به تجربه سرمایه‌گذاران خارجی، خاطرنشان کرد که تغییر در قوانین ارزی و تعهدات ارزی از سال ۱۳۹۸، موجب بی‌ثباتی شده و مزیت‌های رقابتی مناطق آزاد را کاهش داده است.

"تفسیرهای سلیقه‌ای از معافیت‌های مالیاتی، از جمله معافیت ۲۰ ساله، یکی از چالش‌های جدی است که می‌تواند پتانسیل‌های اقتصادی این مناطق را از بین ببرد."

در حال حاضر، سازمان امور مالیاتی برخی از شرایط لازم برای برخورداری از معافیت‌های قانونی در منطقه آزاد ارس را نمی‌پذیرد که این امر تهدیدی برای حفظ تراز تجاری منطقه محسوب می‌شود.

مدیریت مرز و ظرفیت‌های ژئوپلیتیکی

در حوزه مدیریت مرزها، به‌ویژه در زون نوردوز که تنها دسترسی زمینی کشور به اتحادیه اوراسیا است، نبود مدیریت یکپارچه میان مرزبانی، استانداری و پایانه‌ها باعث کندی تردد بار شده است. برای رفع این مشکل، نیاز به ساماندهی زیرساخت‌ها بر اساس ماده ۶۵ قانون مناطق آزاد احساس می‌شود.

همچنین، با توجه به موقعیت جغرافیایی، تقویت روابط با همسایگان از جمله ارمنستان و آذربایجان از طریق ایجاد مناطق آزاد مشترک، می‌تواند فرصت‌های جدیدی در کمیسیون‌های مشترک ایجاد کند.

عملکرد اقتصادی منطقه آزاد ارس

علیرغم شرایط چالش‌برانگیز، منطقه آزاد ارس در سال ۱۴۰۴ رتبه نخست را در شاخص‌های اقتصادی و عمرانی کسب کرده است. این منطقه با وجود تمامی محدودیت‌ها، چرخه تولید خود را متوقف نکرده و نقش مهمی در تأمین کالاهای اساسی شمال غرب کشور ایفا می‌کند.

علاوه بر بخش صنعت، این منطقه در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر نیز پیشگام است و توسعه نیروگاه‌های خورشیدی را به عنوان یکی از اولویت‌های اصلی دنبال می‌کند.

در نهایت، تحقق پتانسیل‌های مناطق آزاد مستلزم اصلاح قوانین، رفع تفسیرهای سلیقه‌ای از مشوق‌ها و ایجاد یک ساختار اجرایی منسجم برای تبدیل شدن به ابزارهای اصلی دیپلماسی اقتصادی ایران است.