پیری بدن؛ چرا اندام‌های مختلف با سرعت‌های متفاوت پیر می‌شوند؟

برخلاف باور عمومی که پیری را فرآیندی خطی و یکسان برای تمام بدن می‌دانند، یافته‌های علمی جدید نشان می‌دهند که پیری بدن یک روند یکنواخت ندارد. تحقیقات نشان می‌دهد که هر اندام و بافت در بدن، برنامه زمانی و سرعت متفاوتی را برای فرسودگی و تغییرات ساختاری طی می‌کند.

کشف الگوهای پیری با هوش مصنوعی

پژوهشگران به سرپرستی سانجو سینها در موسسه استنفورد، با بهره‌گیری از سامانه رایانه‌ای PathStAR، توانستند تغییرات میکروسکوپی بافت‌ها را تحلیل کنند. این سیستم به جای تخمین سن بر اساس ظاهر، دقیقاً به دنبال تغییرات در آرایش و ساختار سلولی می‌گردد.

در این مطالعه گسترده، بیش از ۲۵ هزار تصویر بافتی از ۴۰ نوع بافت مختلف در ۹۷۰ فرد بین ۲۱ تا ۷۰ سال بررسی شد. نتایج نشان داد که بسیاری از بافت‌ها دو دوره افزایش سرعت تغییرات را تجربه می‌کنند: یکی در دهه ۳۰ و دیگری در دهه ۵۰ زندگی.

تفاوت سرعت پیری در اندام‌های مختلف

یافته‌ها نشان می‌دهند که سرعت پیری بدن در بخش‌های مختلف بسیار متفاوت است. برای مثال، سرخرگ‌ها یکی از اولین بافت‌هایی هستند که تغییرات ساختاری خود را در دهه چهارم زندگی (۳۰ سالگی) آغاز می‌کنند. این تغییرات با تجمع پلاک و افزایش خطر تصلب شرایین همخوانی دارد.

در مقابل، بافت‌های دستگاه تولیدمثل زنان مسیر متفاوتی را طی می‌کنند:

• رحم و واژن: بیشترین تغییرات در اوایل و میانه‌های دهه ۵۰ و هم‌زمان با یائسگی رخ می‌دهد.
• تخمدان‌ها: دو موج مشخص از تغییرات در حدود ۳۵ تا ۴۰ سالگی و مجدداً در ۵۵ تا ۶۰ سالگی مشاهده شده است.

نقش هورمون‌ها در هماهنگی پیری

یکی از جذاب‌ترین بخش‌های این پژوهش، احتمال نقش تخمدان‌ها به عنوان یک تنظیم‌کننده یا ضربان‌ساز برای سایر اندام‌ها است. پژوهشگران معتقدند هورمون‌ها، به‌ویژه استروژن، می‌توانند پیام‌رسان‌هایی باشند که روند پیری را در اندام‌های دورتر مانند دستگاه گوارش نیز تحت تأثیر قرار می‌دهند.

تغییر سطح هورمون‌های تولیدمثلی می‌تواند بر سلامت بافت‌هایی که گیرنده‌های استروژن دارند، حتی در اندام‌های دور از دستگاه تولیدمثل، اثر مستقیم بگذارد.

در طول دوره‌های پیری سریع، بافت‌ها دچار افزایش التهاب و کاهش فعالیت‌های حیاتی مانند تولید انرژی و کنترل کیفیت سلولی می‌شوند که در نهایت منجر به انباشت آسیب‌های سلولی می‌گردد.

نتیجه‌گیری و چشم‌انداز آینده

این مطالعه که در ژورنال Nature Aging منتشر شده، دیدگاه ما را نسبت به درمان‌های پیری تغییر می‌دهد. اگر پیری بدن یک فرآیند همزمان نباشد، مداخلات پزشکی باید برای هر اندام در بازه‌های زمانی حساس و متفاوت طراحی شوند. در واقع، بدن ما به جای یک ساعت واحد، دارای چندین ساعت زیستی با سرعت‌های متفاوت است.