بحران آب زیرزمینی در قم؛ برداشت ۱۰۰ درصدی و خطر فرونشست زمین

بحران شدید منابع آب زیرزمینی در استان قم به مرحله‌ای رسیده است که فراتر از استانداردهای زیست‌محیطی و با تهدید جدی پایداری اکوسیستم این منطقه همراه شده است.

برداشت بی‌رویه و بحران آبخوان‌های قم

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان قم با هشدار درباره وضعیت وخیم منابع آبی، اعلام کرد که میزان برداشت از آب‌های تجدیدپذیر این استان از حد مجاز ۴۰ تا ۴۵ درصد، به بیش از ۱۰۰ درصد افزایش یافته است.

این مقام مسئول با اشاره به نبود کنتورهای هوشمند و نظارت ناکافی بر چاه‌های مجاز و غیرمجاز، علت اصلی این برداشت‌های بی‌رویه را دانست. وی افزود که افت سطح آب باعث شده بهره‌برداران به طور مداوم اقدام به تعمیق چاه‌ها کنند که این روند، چرخه بحران را تشدید می‌کند.

۲ میلیارد مترمکعب رسیده است؛ این حجم از کمبود چنان بزرگ است که حتی با عدم برداشت در ۱۰ سال آینده، بارش‌ها قادر به جبران آن نخواهند بود.»

ارتباط مستقیم خشکی خاک و خیزش گردوغبار

کمبود بارش‌ها از سال ۱۳۹۸، منجر به از دست رفتن رطوبت خاک و افزایش پدیده فرسایش بادی شده است. در پنج سال اخیر، کانون‌های ریزگرد به دلیل خشکی مفرط افزایش یافته‌اند.

وضعیت شکنندگی خاک در استان قم به حدی است که حتی با وزش باد در سرعت‌های بسیار پایین (حدود ۱۳ کیلومتر بر ساعت)، شاهد خیزش گردوغبار هستیم. عوامل دیگری نظیر کاهش پوشش گیاهی و چرای بی‌رویه دام نیز به روند بیابان‌زایی سرعت بخشیده‌اند.

هشدار نهایی: از ریزگرد تا فرونشست زمین

بحران فعلی تنها محدود به گردوغبار نیست؛ گام بعدی و خطرناک‌تر، وقوع فرونشست زمین و ایجاد فروچاله‌هاست. در صورت وقوع فرونشست، ساختار اسفسینجی خاک برای جذب آب از بین می‌رود.

این مسئله باعث می‌شود حتی در صورت بارش‌های سنگین، آب به جای جذب شدن، به سیلاب‌های مخرب تبدیل شود که در نهایت منجر به مرگ قطعی و غیرقابل بازگشت اکوسیستم و سرزمین‌های آسیب‌دیده خواهد شد.

در نهایت، مدیریت بحران آب و جلوگیری از برداشت‌های غیرمجاز، تنها راه مقابله با تهدیدهای زیست‌محیطی و جلوگیری از نابودی دائمی منابع طبیعی استان قم است.