تخریب گسترده در تپه‌های آبیل هیرمند؛ از دست رفتن آثار باستانی سیستان

بررسی‌های میدانی و پژوهشی در تپه‌های آبیل واقع در شهرستان هیرمند استان سیستان و بلوچستان، از وضعیت بحرانی و تخریب گسترده این اثر ملی باستانی خبر می‌دهد. یافته‌های جدید نشان می‌دهد که بخشی از این میراث ارزشمند در اثر عوامل طبیعی و فعالیت‌های انسانی در حال نابودی است.

تخریب گسترده در مجموعه تپه‌های آبیل

نتایج طرح گمانه‌زنی باستان‌شناسی که با همکاری دانشگاه زابل انجام شده، حاکی از آن است که از میان بیش از ۴۰ تپه و پشته خشتی موجود در این منطقه، ۶ تپه باستانی که تا سال ۱۳۹۸ آثار معماری مشخصی داشتند، به طور کامل تخریب و تسطیح شده‌اند.

عوامل اصلی این تخریب عبارتند از:

• گسترش بی‌رویه و غیرقانونی روستای آبیل در ۱۰ سال گذشته
• آسیب‌های ناشی از سیل ویرانگر سال ۱۳۹۸
• ساخت‌وسازهای مسکونی و پیشروی زمین‌های کشاورزی
• عبور جاده آسفالته از میان محوطه تاریخی

طبق گزارش‌های منتشر شده، حدود ۵.۵ هکتار از عرصه این محوطه تاریخی در اثر این عوامل از بین رفته است.

شناخت هویت تاریخی و وسعت واقعی محوطه

مجموعه تپه‌های آبیل که در سال ۱۳۸۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است، بر اساس یافته‌های سطحی شامل سفال‌های لعابدار، قطعات شیشه و اشیاء فلزی، به سده‌های میانه تا متأخر اسلامی (قرن ۵ تا ۱۰ هجری قمری) تعلق دارد.

این محوطه در واقع بقایای یک شهرک یا روستای بزرگ در حومه زاهدان کهنه بوده که علاوه بر منازل مسکونی، دارای بناهای صنعتی و عام‌المنفعه نظیر کوره‌های مختلف و آسبادها بوده است.

ضرورت تعیین حریم حفاظتی

"با توجه به تهدیدات جدی و گسترش بی‌رویه روستا، تعیین حریم قانونی برای جلوگیری از تخریب بیشتر این مجموعه باستانی امری ضروری و حیاتی است."

جواد علایی‌مقدم، سرپرست هیات باستان‌شناسی، تأکید کرد که شناسایی دقیق عرصه و پیشنهاد حریم حفاظتی برای این مجموعه، اولین قدم در جهت نجات باقی‌مانده‌های این تاریخ است.

در نهایت، وضعیت تپه‌های آبیل نشان‌دهنده آسیب‌پذیری شدید میراث فرهنگی در برابر توسعه شهری و حوادث طبیعی است که نیازمند مداخله فوری نهادهای مسئول جهت حفظ بقایای این تمدن اسلامی در سیستان است.