نابرابری اقتصادی در ایران؛ شکاف ۱۳ برابری در هزینه‌های خانوارها

گزارش جدید منتشر شده از سوی مرکز آمار ایران، ابعاد نگران‌کننده نابرابری اقتصادی و فشار معیشتی بر خانواده‌های ایرانی را در قالب داده‌های بودجه خانوار بازگو می‌کند. این تحلیل نشان می‌دهد که مسئله اصلی فراتر از کمبود درآمد، در واقع فرسایش قدرت انتخاب و توانایی خانوارها برای مدیریت هزینه‌های ضروری نهفته است.

تحلیل ساختار بودجه و شکاف میان دهک‌ها

بر اساس داده‌های آماری سال ۱۴۰۳، تفاوت فاحشی میان دو انتهای طیف اقتصادی مشاهده می‌شود. نسبت هزینه‌های ۱۰ درصد پرهزینه‌ترین خانوارها به ۱۰ درصد کم‌هزینه‌ترین‌ها به رقم خیره‌کننده ۱۳.۲۵ برابر رسیده است که نشان‌دهنده شکاف عمیق در سبک زندگی و امکانات مصرفی است.

شاخص‌های نابرابری نیز در مناطق روستایی با عدد ۰.۳۸۷۰، شدت بیشتری نسبت به مناطق شهری (۰.۳۶۸۹) نشان می‌دهند. این واقعیت بیانگر آن است که نابرابری تنها در مرزهای جغرافیایی نیست، بلکه در عمق ساختار مصرفی هر منطقه نیز جریان دارد.

سهم سنگین خوراک و فشار بر سفره مردم

یکی از پیامدهای مستقیم تورم، تغییر وزن سبد خرید خانوارهاست. هرچه سطح درآمد پایین‌تر باشد، درصد بیشتری از منابع مالی صرف تأمین هزینه‌های ضروری مانند خوراک می‌شود.

• در خانوارهای شهری: حدود ۲۳.۶ درصد از هزینه‌ها صرف خوراک می‌شود.
• در خانوارهای روستایی: این رقم به ۳۷.۷ درصد افزایش می‌یابد.

این فشار باعث می‌شود خانوارها برای حفظ تعادل بودجه، ناچار به حذف هزینه‌های غیرضروری نظیر تفریح، آموزش و سلامت شوند که در بلندمدت به کاهش کیفیت سرمایه انسانی منجر می‌گردد.

شکنندگی طبقه متوسط و محدودیت سیاست‌های حمایتی

داده‌ها هشدار می‌دهند که طبقه متوسط نیز در برابر شوک‌های اقتصادی آسیب‌پذیر شده است. خانوارهایی که ذخیره مالی ندارند، حتی با وجود درآمد متوسط، در برابر هزینه‌های پیش‌بینی‌نشده مانند درمان یا تغییرات نرخ اجاره، در معرض بحران قرار دارند.

یارانه نقدی و کمک‌های دولتی، در مواجهه با تورم ساختاری، تنها یک مُسکن کوتاه‌مدت هستند و نمی‌توانند جایگزین بازگشت قدرت خرید واقعی شوند.

در نهایت، برای عبور از این بن‌بست، سیاست‌گذاران باید فراتر از ابزارهای توزیعی، بر مهار تورم و ایجاد ثبات در درآمد واقعی تمرکز کنند تا از فرسایش تدریجی توان اقتصادی جامعه جلوگیری شود.