مذاکرات ژنو؛ آیا دیپلماسی می‌تواند چرخه جنگ در شرق کنگو را متوقف کند؟

مذاکرات ژنو میان جمهوری دموکراتیک کنگو و رواندا، آزمونی حیاتی برای پایداری توافق صلح واشینگتن در شرایطی است که آتش‌ها همچنان در شرق کنگو شعله‌ور است. در حالی که دیپلمات‌ها در سوئیس بر سر اجرای تعهدات بحث می‌کنند، واقعیت‌های میدانی نشان از تداوم درگیری‌ها و بحران‌های انسانی عمیق دارد.

ریشه‌های اختلافات: امنیت در برابر حاکمیت ملی

بنیان اصلی اختلافات میان کینشاسا و کیگالی، حضور گروه مسلح FDLR در شرق کنگو است. رواندا این گروه را تهدیدی مستقیم برای امنیت ملی خود می‌داند، در حالی که کنگو بر حفظ حاکمیت ملی خود تأکید دارد.

رئیس‌جمهور رواندا، پل کاگامه، اقدامات کنگو در جهت خنثی‌سازی این گروه را ناکافی دانسته است. در مقابل، مقامات کنگو ضمن تأکید بر اجرای فرآیند خلع سلاح، رواندا را به داشتن جاه‌طلبی‌های توسعه‌طلبانه در خاک کنگو متهم می‌کنند.

نقش پیچیده گروه M23 در بحران منطقه

اگرچه گروه M23 مستقیماً عضو توافق واشینگتن نیست، اما کنترل آن‌ها بر بخش‌های استراتژیک شرق کنگو، از جمله شهر گوما، معادلات صلح را به شدت تحت تأثیر قرار داده است. این گروه تحت چتر سیاسی ائتلاف رود کنگو فعالیت می‌کند که مسیرهای دیپلماتیک متفاوتی را دنبال می‌نماید.

جداسازی درگیری‌های میان کشورها از جنگ‌های داخلی کنگو دشوار است؛ زیرا:

• کنترل قلمرو توسط M23 محاسبات نظامی کینشاسا را تغییر می‌دهد.
• پاسخ‌های نظامی کنگو بر امنیت مرزهای رواندا اثرگذار است.
• نگرانی‌های امنیتی رواندا با موقعیت این گروه در شرق کنگو گره خورده است.

وضعیت بحرانی در گوما و مناطق جنگی

برای ساکنان مناطق درگیر، مذاکرات دیپلماتیک با واقعیت‌های تلخ زندگی فاصله زیادی دارد. گزارش‌ها از جابجایی‌های گسترده جمعیت و تخریب مزارع کشاورزی در شرق کنگو حکایت دارد. در حالی که مذاکرات در ژنو جریان دارد، اتهامات متقابل درباره نقض آتش‌بس و حمله به مناطق غیرنظامی همچنان بالا گرفته است.

«مردم همچنان منتظر منافع واقعی صلح هستند که بیش از یک سال است وعده داده می‌شود؛ در حالی که مزارع در شرق ویران می‌شوند و جابجایی‌ها ادامه دارد.»

نتیجه‌گیری: چشم‌انداز صلح در ژنو

مذاکرات ژنو به تنهایی قادر به حل دهه‌ها بی‌اعتمادی یا پایان دادن به سلطه گروه‌های مسلح نخواهد بود. با این حال، این نشست می‌تواند بستری برای ایجاد تعهدات ملموس و قابل راستی‌آزمایی باشد. موفقیت این گفتگوها در گرو توانایی طرفین در ایجاد تعادل میان امنیت مرزی رواندا و حاکمیت ارضی کنگو است تا سرانجام، صدای شلیک‌ها در شرق آفریقا خاموش شود.