بحران خشک‌شدن دریاچه‌های ترکیه و تلاش دانشمندان برای نجات پرندگان مهاجر

بحران خشک‌شدن دریاچه‌های ترکیه، یکی از مهم‌ترین مسیرهای مهاجرت پرندگان در جهان را با تهدیدی جدی روبه‌رو کرده است. در حالی که بخش بزرگی از منابع آبی این کشور در حال نابودی است، گروهی از دانشمندان در تلاش‌اند تا آخرین پناهگاه‌های باقی‌مانده برای پرندگان مهاجر را حفظ کنند.

بحران آب و ناپدید شدن دریاچه‌های ترکیه

وضعیت زیست‌محیطی در شرق ترکیه به شدت نگران‌کننده است. طبق گزارش‌ها، از میان ۲۴۰ دریاچه ثبت‌شده در این کشور، تاکنون ۱۸۶ دریاچه کاملاً خشک شده‌اند. این مسئله که با افزایش بیابان‌زایی در ۸۸ درصد از خاک ترکیه همراه شده، مستقیماً بر اکوسیستم‌های حساس اثر گذاشته است.

یکی از نمونه‌های بارز این فاجعه، دریاچه کویوجوک است. این دریاچه که زمانی یکی از اصلی‌ترین زیستگاه‌ها بود، با کاهش شدید سطح آب مواجه شده است:

برداشت بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی و ساخت سدهای غیرمجاز توسط کشاورزان، نقش اصلی را در این روند تخریبی ایفا کرده است.

تلاش برای حفاظت از پرندگان مهاجر

در میان این آشوب، دریاچه آکتاش در مرز ترکیه و گرجستان به عنوان یکی از آخرین پناهگاه‌های امن برای گونه‌هایی نظیر پلیکان خاکستری و پلیکان سفید بزرگ شناخته می‌شود. چاغان حقی شکرجی‌اوغلو، بوم‌شناس برجسته، با مدیریت سازمان «کوزئی‌دوغا» در حال انجام فعالیت‌های حیاتی برای پایش این پرندگان است.

تیم تحقیقاتی او در ایستگاه ارس، با استفاده از روش‌های علمی مانند حلقه‌گذاری پرندگان، اطلاعات دقیقی از وزن، طول بال و مسیرهای مهاجرت آن‌ها جمع‌آوری می‌کنند. این داده‌ها برای درک سلامت گونه‌ها در برابر تغییرات اقلیمی حیاتی هستند.

"در رقابت بر سر منابع آب، طبیعت همیشه بازنده است؛ چون انسان‌ها همیشه آب بیشتری می‌خواهند."

چالش‌های جدید: پروژه‌های عمرانی و سدسازی

علاوه بر خشکسالی، پروژه‌های زیرساختی نیز تهدیدی جدی برای این زیست‌بوم هستند. عملیات ساخت سد مخزنی توزلوجا می‌تواند ایستگاه‌های پژوهشی و برخی از زیستگاه‌های مهم را زیر آب ببرد. اگرچه دولت وعده ساخت جزایر مصنوعی را داده است، اما نگرانی‌ها درباره از بین رفتن دائمی این مسیرهای مهاجرتی همچنان پابرجاست.

در نهایت، آینده دریاچه‌های ترکیه و بقای پرندگانی که از میان آفریقا و اوراسیا عبور می‌کنند، در گرو تصمیمات سیاسی و اقتصادی امروز است که باید میان توسعه زیرساخت‌ها و حفظ توازن طبیعت تعادل برقرار کنند.