بحران در حمل‌ونقل؛ جهش ۱۰ برابری هزینه‌های کانتینر و ضعف دیپلماسی ترانزیتی

بحران در بخش حمل‌ونقل و لجستیک کشور با تشدید چالش‌های دیپلماسی ترانزیتی و افزایش بی‌سابقه هزینه‌های جابه‌جایی کالا، وارد مرحله جدیدی شده است که مستقیماً بر قیمت تمام‌شده کالاهای تولیدی اثر می‌گذارد.

چالش‌های دیپلماسی و صف‌های طولانی در مرزها

اباذر براری، معاون بین‌الملل فدراسیون حمل‌ونقل و لجستیک ایران، ضمن اشاره به پیچیدگی‌های فعلی، بر ضرورت تقویت دیپلماسی ترانزیتی تأکید کرد. وی خاطرنشان ساخت که بخشی از مشکلات ناشی از تحریم‌هاست، اما ضعف در تعاملات دیپلماتیک با کشورهای همسایه، منجر به ایجاد صف‌های طولانی در مرزها شده است.

در حال حاضر، ناوگان حمل‌ونقل کشور در برخی مرزهای کلیدی، از جمله مرز ترکیه، گاهی بیش از ۲۰ روز در صف انتظار می‌ماند که این موضوع بهره‌وری سرمایه‌های سنگین این بخش را به شدت کاهش می‌دهد.

جهش خیره‌کننده هزینه‌های حمل کانتینر

یکی از پیامدهای مستقیم مشکلات زیرساختی و بین‌المللی، افزایش چشمگیر هزینه‌های لجستیک است. طبق تحلیل‌های ارائه شده، هزینه‌های مربوط به حمل کانتینر ۴۰ فوتی با تغییرات زیر روبرو شده است:

این جهش هزینه‌ای، از آنجا که بخش بزرگی از واردات شامل مواد اولیه تولید است، فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان و در نهایت مصرف‌کنندگان وارد می‌کند.

فرسودگی ناوگان و بحران مصرف سوخت

بخش حمل‌ونقل ایران با بحران فرسودگی جدی مواجه است. میانگین عمر ناوگان کشنده کشور حدود ۵۰ سال برآورد می‌شود که منجر به مصرف بالای سوخت می‌گردد.

• میزان مصرف فعلی: حدود ۵۵ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر
• پتانسیل پس از نوسازی: کاهش به ۳۰ یا حتی ۲۵ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر

نوسازی این ناوگان، حتی اگر با استفاده از ارز آزاد انجام شود، طی یک بازه ۶ تا ۷ ساله از طریق صرفه‌جویی در مصرف گازوئیل، از نظر اقتصادی کاملاً توجیه‌پذیر خواهد بود.

پیچیدگی‌های اداری و تعدد تصمیم‌گیرندگان

"در برخی نقاط مرزی، بیش از ۲۰ نهاد مختلف در فرآیند ورود یک محموله تجاری نقش تصمیم‌گیر دارند که این تعدد، فرآیند را بسیار پیچیده و زمان‌بر می‌کند."

علاوه بر مسائل مرزی، نبود یک فرماندهی واحد و استراتژی مشخص در حوزه لجستیک، از دیگر موانع اصلی پیش روی فعالان این صنعت است. همچنین محدودیت‌های بخش دریایی در خلیج فارس باعث شده تا بخش‌های جاده‌ای و ریلی فشار مضاعفی را برای جابه‌جایی بارها تحمل کنند.

نتیجه‌گیری: برای عبور از این بحران، دولت و وزارت راه باید با تقویت دیپلماسی ترانزیتی، تسهیل فرآیندهای گمرکی و حمایت از نوسازی ناوگان، هزینه‌های تولید را کنترل و بهره‌وری بخش لجستیک را افزایش دهند.