چرا برق خورشیدی در ایران با موانع ارزی و زیرساختی روبروست؟

چالش‌های توسعه انرژی خورشیدی در ایران؛ فراتر از تابش آفتاب

اگرچه ایران از نظر جغرافیایی یکی از کشورهای پیشرو در برخورداری از تابش بالای خورشید محسوب می‌شود، اما توسعه صنعت انرژی خورشیدی با مجموعه‌ای از چالش‌های پیچیده اقتصادی و زیرساختی روبروست که مانع از ورود گسترده این انرژی به شبکه سراسری می‌شود.

وابستگی شدید به واردات و بحران ارز

تفاوت بنیادین نیروگاه‌های خورشیدی با نیروگاه‌های فسیلی در ساختار هزینه‌های آن‌ها نهفته است. برخلاف نیروگاه‌های گازی که عمدتاً با هزینه‌های ریالی فعالیت می‌کنند، بخش اعظم سرمایه‌گذاری در پروژه‌های خورشیدی وابسته به منابع ارزی است.

بر اساس تحلیل‌های موجود، حدود ۹۰ درصد از هزینه‌های احداث یک نیروگاه خورشیدی شامل خرید تجهیزات وارداتی نظیر پنل‌ها و سلول‌های خورشیدی است. این وابستگی باعث می‌شود نوسانات نرخ ارز مستقیماً بر پیش‌بینی‌پذیری و توجیه اقتصادی پروژه‌ها تأثیر بگذارد.

موانع زیرساختی و رقابت با بازارهای موازی

یکی از گره‌های اصلی، عدم تطابق میان مناطق دارای بیشترین تابش و مناطق دارای زیرساخت‌های قدرتمند شبکه انتقال برق است. سرمایه‌گذاران برای اتصال نیروگاه‌های خود به شبکه، ناچار به تحمل هزینه‌های گزاف زیرساختی هستند.

علاوه بر این، اقتصاد انرژی در ایران به دلیل قیمت پایین سوخت‌های فسیلی، سیگنال‌های لازم برای جذب سرمایه به سمت تجدیدپذیرها را ارسال نمی‌کند. در واقع، سرمایه‌گذار در بازار فعلی میان نرخ بازدهی پروژه‌های خورشیدی و بازارهای پررونق‌تر مانند طلا، ارز و ملک باید دست به انتخاب بزند.

"تا زمانی که چالش‌های ارزی، زیرساختی و اعتبار قراردادهای خرید تضمینی حل نشود، ظرفیت‌های طبیعی ایران در صنعت برق خورشیدی شکوفا نخواهد شد."

پروژه‌های پشت‌بامی و چالش‌های مدیریت خانوار

توسعه نیروگاه‌های کوچک در پشت‌بام ساختمان‌های شهری نیز با موانع حقوقی و مدیریتی روبروست. مسئله مالکیت مشترک در ساختمان‌های چندواحدی و دشواری مدیریت فرآیندهای مالی توسط خانوارها، نیاز به حضور شرکت‌های واسط و سازمان‌دهنده را برجسته می‌کند.

همچنین، تناقض میان قیمت پایین برق شبکه و هزینه تمام‌شده تولید خورشیدی توسط خانوار، بازگشت سرمایه را با کندی مواجه کرده است. اصلاح مدل‌های اقتصادی فروش مازاد برق و تسهیلات مالی، از جمله پیش‌شرط‌های اصلی برای تحقق این هدف است.

نتیجه‌گیری

توسعه انرژی خورشیدی در ایران تنها با تکیه بر منابع طبیعی میسر نیست. برای عبور از این مرحله، نیاز به یک رویکرد جامع شامل تأمین منابع ارزی، تقویت شبکه انتقال، تضمین پرداخت مطالبات توسط ساتبا و ایجاد سازوکارهای مالی جذاب برای بخش خصوصی و خانوارها است.