گره‌های کور صنعت خودرو؛ بحران ناشی از تصمیمات پشت درهای بسته و سیاست‌های ارزی

در حاشیه هفتمین نمایشگاه بین‌المللی خودرو تهران، نشست تخصصی حکمرانی و صنعت خودرو برگزار شد که در آن از گره‌های کور صنعت خودرو و آسیب‌شناسی ساختاری این حوزه پرده‌برداری گردید. کارشناسان حاضر در این نشست، بحران فعلی را نه یک نقص فنی، بلکه نتیجه مستقیم سیاست‌گذاری‌های ناهماهنگ و تصمیمات غیرشفاف دانستند.

خطای استراتژیک در نگاه به اکوسیستم تولید

جواد علی‌نژاد، رئیس کمیسیون کیفیت انجمن قطعه‌سازان کشور، معتقد است یکی از بزرگ‌ترین اشتباهات مدیران ارشد، تلقی کردن صنعت خودرو به عنوان یک حوزه منفرد است. او تأکید کرد که خودروسازی در واقع حلقه پایانی یک شبکه پیچیده است که از صنایع بالادستی مانند فولاد و پتروشیمی تا نظام بانکی و بیمه را در بر می‌گیرد.

"هرگونه اختلال در یکی از حلقه‌های این زنجیره، کل چرخه تأمین را با بحران مواجه می‌کند." این نگاه تک‌بعدی باعث شده تا تنظیم‌گری در شبکه تولید به شدت آسیب ببیند.

بحران ساختاری و فقدان نقشه راه بلندمدت

در این نشست، وضعیت مدیریت صنعتی ایران به ساختمانی بدون نقشه مهندسی و پی‌ریزی مستحکم تشبیه شد. تغییر مداوم مقررات و نبود برنامه‌ریزی پایدار، باعث شده است که:

• سرمایه‌گذاران از دستیابی به افق‌های مشخص سودآوری بازمانند.
• دولت نتواند به اهداف تنظیمی و پایداری خود دست یابد.
• مصرف‌کنندگان محصولاتی استاندارد و رقابتی دریافت نکنند.

چالش‌های ارزی و خواب سرمایه در صف‌های اداری

یکی از جدی‌ترین موانع موجود، تقابل میان سیاست‌های انقباضی بانک مرکزی و وظایف تسهیل‌گری سازمان توسعه تجارت است. این دوگانگی باعث شده تا واردات قطعات و مواد اولیه با تاخیرهای چندماهه مواجه شود.

فرآیند فرسایشی بازگرداندن و تخصیص ارز صادراتی، موجب شده تا سرمایه‌ها در صف‌های طولانی اداری باقی بمانند. این وضعیت نه تنها زنجیره تأمین را مختل می‌کند، بلکه با افزایش هزینه‌های واردات، در نهایت قیمت خودرو را برای مصرف‌کننده نهایی افزایش می‌دهد.

واقعیت‌های صادرات و چالش‌های بازار رسمی

کارشناسان در این نشست ادعاهای مربوط به عدم بازگشت درآمدهای ارزی را غیرکارشناسی دانستند. به گفته آن‌ها، مشکل اصلی بازگشت منابع نیست، بلکه بی‌میلی فعالان اقتصادی به معامله در مرکز مبادله رسمی ارز به دلیل نرخ‌های غیرواقعی و سیاست‌های دستوری است.

در نهایت، عدم هماهنگی میان نهادهای ناظر و سیاست‌های ارزی، منجر به ایجاد یک چرخه معیوب شده است که ثبات در صنعت خودرو را به شدت تهدید می‌کند.