هزینه اهرم‌های فشار منطقه‌ای؛ چالش روابط ایران و کشورهای خلیج فارس

استفاده از اهرم‌های فشار منطقه‌ای توسط تهران، اکنون ثبات توافقات دیپلماتیک با کشورهای عرب حوزه خلیج فارس را با چالشی جدی مواجه کرده است. در حالی که توافق سال ۲۰۲۳ با میانجی‌گری پکن قرار بود مسیر همزیستی مدیریت‌شده را باز کند، حملات اخیر نشان‌دهنده بازگشت تنش‌های امنیتی به سطوح بالای استراتژیک است.

تغییر ماهیت درگیری‌ها: از یمن به خاک عربستان

درگیری‌هایی که پیش‌تر عمدتاً محدود به مرزهای یمن بود، اکنون با عبور از این مرزها، امنیت کشورهای همسایه را مستقیماً هدف قرار داده است. در تاریخ ۸ سپتامبر، نیروهای حوثی موجی از حملات هماهنگ پهپادی و موشکی را علیه مناطق استراتژیک عربستان سعودی اجرا کردند.

• شهرهای هدف: ابها، خمیس مشیط، جیزان و نجران
• پیامدهای انسانی: جابجایی ده‌ها هزار نفر در یمن و فشار بر مرزهای جیبوتی
• کنترل جغرافیایی: تسلط حوثی‌ها بر موچا و جزایر اطراف باب‌المندب

جغرافیای فشار: پیوند میان تنگه هرمز و باب‌المندب

تحلیل‌های موجود نشان می‌دهد که فشار بر مسیرهای دریایی تنها به یک نقطه محدود نمی‌شود. با محدود شدن تردد در تنگه هرمز، اهمیت مسیرهای صادراتی عربستان در دریای سرخ دوچندان شده است. این وضعیت، باب‌المندب را به یک گلوگاه جایگزین و حیاتی برای جریان انرژی تبدیل کرده است.

ایجاد فشار همزمان در دو نقطه استراتژیک هرمز و باب‌المندب، یک جغرافیای گسترده از آسیب‌پذیری را ایجاد می‌کند که فراتر از میدان‌های نبرد سنتی است.

شکست دیپلماسی در عمان و بحران اعتماد

تعلیق مذاکرات برنامه‌ریزی شده در صلاله عمان، نشان‌دهنده سرعت بالای تنش‌های نظامی در برابر فرآیندهای سیاسی است. این نشست که قرار بود بر امنیت دریانوردی تمرکز کند، اکنون با عدم قطعیت روبروست.

این وضعیت یک پارادوکس برای تهران ایجاد کرده است: آیا می‌تواند همزمان با استفاده از شبکه‌ای که امنیت همسایگان را تهدید می‌کند، به دنبال روابط پایدار باشد؟

در نهایت، هزینه استفاده از اهرم‌های تاکتیکی در کوتاه‌مدت ممکن است قدرت چانه‌زنی را افزایش دهد، اما در بلندمدت می‌تواند زیربنای دیپلماتیک مورد نیاز برای ثبات منطقه‌ای را تخریب کند. چالش اصلی ایران، هماهنگی میان اهرم‌های فشار منطقه‌ای و نظم جدیدی است که مدعی ایجاد آن می‌باشد.