بحران جهانی گازوئیل؛ رکوردشکنی قیمت‌ها در اروپا و آمریکا و تهدید تورم

بازار جهانی انرژی با ورود گازوئیل به کانون بحران، شاهد جهش بی‌سابقه قیمت‌ها در اروپا و آمریکا است. کاهش شدید عرضه فرآورده‌های پالایشی و اختلال در ظرفیت‌های تولید، این سوخت حیاتی را به عامل اصلی فشار بر زنجیره تأمین جهانی و افزایش تورم تبدیل کرده است.

رکوردشکنی تاریخی قیمت گازوئیل در اروپا

طبق آخرین داده‌های منتشر شده، متوسط قیمت گازوئیل در اتحادیه اروپا به رقم ۲.۱۵۹ یورو در هر لیتر رسیده است که از سال ۲۰۰۵ تاکنون بی‌سابقه است. این افزایش قیمت باعث شده تا هزینه سوخت‌گیری برای یک خودروی معمولی با باک ۵۰ لیتری، به طور میانگین حدود ۱۰۸ یورو باشد.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که از ابتدای سال جاری میلادی، قیمت این فرآورده در اروپا حدود ۴۰ درصد رشد داشته است. این در حالی است که قیمت بنزین در مدت مشابه، رشد ۲۹ درصدی را تجربه کرده است. تفاوت قیمت میان کشورهای عضو نیز چشمگیر است؛ به طوری که در فنلاند قیمت به ۲.۵۱ یورو و در مالت حدود ۱.۲۱ یورو گزارش شده است.

اختلال در عرضه و گلوگاه‌های پالایشی

بحران فعلی تنها به قیمت نفت خام محدود نمی‌شود، بلکه مشکل اصلی در کمبود ظرفیت پالایش نهفته است. گزارش‌ها حاکی از آن است که تولید جهانی فرآورده‌های پالایشی در ماه اوت، نسبت به سال گذشته با کاهش ۴ میلیون بشکه‌ای در روز مواجه بوده است.

عوامل متعددی در این کاهش عرضه نقش دارند:

• کاهش صادرات گازوئیل از پالایشگاه‌های بزرگ خاورمیانه.
• آسیب دیدن زیرساخت‌های پالایشی در روسیه بر اثر حملات اخیر.
• افزایش حاشیه سود پالایشگاه‌ها که فاصله میان قیمت نفت خام و فرآورده نهایی را گسترده‌تر کرده است.

فشار بر بازار آمریکا و نقش چین در تعدیل عرضه

در سوی دیگر جهان، بازار آمریکا نیز با رکوردشکنی جدیدی روبرو شده است. متوسط قیمت گازوئیل در این کشور به ۶.۲۹ دلار برای هر گالن رسیده که نشان‌دهنده افزایش ۶۸ درصدی نسبت به سال گذشته است. کارشناسان هشدار می‌دهند این روند می‌تواند هزینه‌های بخش‌های کشاورزی و حمل‌ونقل را به شدت افزایش دهد.

در این میان، چین تنها عاملی است که بخشی از فشار را تعدیل کرده است. صادرات فرآورده‌های پالایشی این کشور در ماه اوت با رشد ۱۲.۷ درصدی به ۶.۰۱ میلیون تن رسید. همچنین صادرات گازوئیل چین با جهشی ۴۲ درصدی، به بالاترین سطح خود از ابتدای سال رسیده است، هرچند این میزان برای جبران کمبود جهانی کافی به نظر نمی‌رسد.

پیامدهای اقتصادی و تورم جهانی

افزایش قیمت گازوئیل فراتر از هزینه‌های سوخت‌گیری است. از آنجا که این سوخت موتور محرک حمل‌ونقل کالا، کشاورزی و صنعت است، افزایش قیمت آن مستقیماً به قیمت تمام‌شده محصولات منتقل می‌شود. تورم انرژی در منطقه یورو نیز با جهش از ۱۰.۳ به ۱۴.۳ درصد، نشان‌دهنده شدت گرفتن این شوک اقتصادی است.

بازار جهانی سوخت در ماه‌های پاییز و زمستان همچنان تحت فشار خواهد بود و گازوئیل به یکی از اصلی‌ترین عوامل انتقال شوک‌های انرژی به اقتصاد واقعی تبدیل شده است.

در نهایت، با توجه به کاهش ظرفیت‌های پالایشی و تداوم فشار بر عرضه، انتظار می‌رود قیمت‌ها تا ماه‌های آینده روند صعودی خود را حفظ کنند.