کاهش شدید مصرف گوشت قرمز در ایران؛ جایگزینی اجباری مرغ در سفره خانوارها

تحلیل آمارهای هزینه و درآمد نشان می‌دهد که تغییر الگوی مصرف خانوار ایرانی تحت تأثیر مستقیم تورم و کاهش قدرت خرید قرار گرفته است. در این میان، کاهش چشمگیر مصرف گوشت قرمز و جایگزینی آن با کالاهای ارزان‌تر، یکی از بارزترین نشانه‌های تغییرات رفاهی در جامعه است.

کاهش شدید مصرف گوشت قرمز در ایران

بررسی داده‌های آماری حاکی از آن است که مصرف سرانه کل گوشت در ایران از حدود ۳۵ کیلوگرم در سال ۱۳۸۳ به تنها ۲۵ کیلوگرم در سال ۱۴۰۳ رسیده است. این افت ۳۰ درصدی، نشان‌دهنده فشار اقتصادی بر سفره مردم است.

بخش قابل توجهی از این کاهش مربوط به گوشت قرمز است که مصرف سرانه آن از ۱۴ کیلوگرم در اواسط دهه ۸۰ به حدود ۵ کیلوگرم در سال‌های اخیر سقوط کرده است. این کاهش ۶۰ درصدی، فراتر از یک تغییر ساده در ذائقه غذایی، نتیجه مستقیم افزایش قیمت‌هاست.

جایگزینی اجباری مرغ در سبد غذایی

در پاسخ به افزایش قیمت گوشت قرمز، خانوارها به سمت گوشت مرغ روی آورده‌اند. سهم مرغ از سبد مصرف گوشت در ایران از ۳۰ درصد در دهه ۶۰ به حدود ۶۰ درصد در سال‌های اخیر رسیده است. این در حالی است که میانگین جهانی سهم مرغ کمتر از ۳۰ درصد است.

این روند که در بسیاری از نقاط جهان دیده می‌شود، در ایران با شدت بسیار بیشتری رخ داده است. در واقع، مصرف مرغ نه از روی انتخاب، بلکه به عنوان یک کالای جانشین و ارزان‌تر برای جبران کمبود گوشت قرمز تثبیت شده است.

مقایسه جایگاه ایران در سطح جهان

بر اساس داده‌های سازمان ملل متحد، ایران در میان ۲۲۱ کشور، رتبه ۱۵۶ را در مصرف سرانه گوشت کسب کرده است. در سال ۱۴۰۲، مصرف سرانه گوشت در ایران ۴۱ کیلوگرم بوده که بسیار کمتر از میانگین جهانی ۶۵ کیلوگرم است.

"هر ایرانی سالانه حدود ۲۴ کیلوگرم گوشت کمتر از میانگین جهانی مصرف می‌کند، که نشان‌دهنده شکاف رفاهی در دسترسی به پروتئین است."

در مقایسه با کشورهای منطقه مانند قطر، امارات و عربستان، میزان دسترسی ایرانی‌ها به گوشت قرمز و پروتئین‌های مختلف به مراتب پایین‌تر است.

تورم در بازار گوشت و پیامدهای آن

شاخص‌های قیمت نشان می‌دهند که قیمت گوشت از سایر گروه‌های کالایی رشد بیشتری داشته است. از سال ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴، قیمت گوشت حدود ۵.۸ برابر شده که از رشد شاخص کل قیمت‌ها (۴.۱ برابر) و حتی شاخص خوراکی‌ها (۵.۲ برابر) نیز فراتر رفته است.

این افزایش قیمت بی‌سابقه، باعث شده است که حتی مصرف ماهی و غذاهای دریایی نیز با افت شدیدی از ۵ کیلوگرم به ۲ کیلوگرم در سال مواجه شود. در نهایت، می‌توان گفت تغییر در ترکیب مصرف پروتئین در ایران، بازتابی از ناترازی‌های اقتصادی و تورم مزمن است.