مدیریت ناترازی بنزین؛ از طرح روزهای بدون خودرو تا چالش نوسازی ناوگان

در پی اجرای مرحله جدید افزایش قیمت سوخت، دولت با هدف مدیریت ناترازی و کنترل مصرف، مجموعه‌ای از راهکارهای غیرقیمتی را در دستور کار قرار داده است. یکی از محورهای اصلی این اقدامات، اجرای طرح روزهای بدون خودرو برای بخش‌های دولتی است که با هدف ترویج فرهنگ حمل‌ونقل عمومی و کاهش تقاضای بنزین طراحی شده است.

اجرای طرح‌های غیرقیمتی و مدیریت مصرف بنزین

بر اساس برنامه‌ریزی‌های جدید، کارمندان وزارت نفت موظف هستند در روزهای شنبه و کارکنان وزارت نیرو در روزهای سه‌شنبه بدون خودرو در محل کار حاضر شوند. اگرچه این اقدام می‌تواند به تقویت فرهنگ استفاده از سیستم‌های عمومی کمک کند، اما کارشناسان معتقدند این راهکارها صرفاً جنبه‌های کوتاه‌مدت دارند.

علاوه بر این، راهکارهای دیگری نظیر موارد زیر برای کاهش فشار بر شبکه سوخت پیشنهاد شده است:

• تشویق گسترده به استفاده از گاز CNG
• تغییر ماهیت خودروهای پرتردد مانند تاکسی‌های اینترنتی به سمت سوخت‌های جایگزین
• ترکیب سیاست‌های قیمتی با برنامه‌های فرهنگ‌سازی مصرف

چالش ناترازی و ظرفیت‌های تولیدی جدید

در حالی که ناترازی سوخت به یک بحران جدی تبدیل شده، افزایش ظرفیت پالایشگاهی می‌تواند بخشی از فشار را کاهش دهد. پیش‌بینی می‌شود تا پایان سال جاری میلادی، با همکاری نهادهای مرتبط، ظرفیت تولید بنزین کشور بین ۱۲ تا ۱۳ میلیون لیتر افزایش یابد که می‌تواند مدیریت مصرف در فصل زمستان را تسهیل کند.

با این حال، تاریخ نشان داده است که افزایش قیمت به تنهایی راهگشا نیست. در سال ۱۳۸۹ نیز پس از اعمال سیاست‌های هدفمندسازی، کاهش مصرف مصرف‌کنندگان تنها در بازه‌ای کوتاه رخ داد و سپس روند مصرف مجدداً صعودی شد.

ضرورت عبور از مدیریت بحران به سمت نوسازی ناوگان

بحران فعلی نشان می‌دهد که کشور در تله تصمیمات «آتش‌نشانی» گرفتار شده است؛ یعنی اقداماتی که فقط برای جلوگیری از فوران بحران هستند و برنامه‌ای برای آینده ندارند. برای عبور از این وضعیت، نیاز به یک سیاست‌گذاری میان‌مدت و بلندمدت در دو حوزه اصلی وجود دارد:

در حال حاضر، ساختار تولید داخلی و تمرکز بر واردات خودروهای لوکس (که تنها ۳ درصد از بازار را تشکیل می‌دهند) مانع اصلی در مسیر کاهش مصرف سوخت است. عبور از اقتصاد سیاسی مافیای خودرو و جایگزینی آن با نهضت نوسازی ناوگان، کلید اصلی حل پایدار مشکل ناترازی بنزین خواهد بود.

نتیجه‌گیری: مدیریت ناترازی بنزین نیازمند گذار از سیاست‌های صرفاً قیمتی به سمت اصلاحات ساختاری در ناوگان حمل‌ونقل و افزایش ظرفیت‌های تولیدی پایدار است.