پالایشگاه دانگته؛ انقلاب سوخت در نیجریه در سایه خطر انحصار بازار

پالایشگاه دانگته با آغاز عرضه اولیه سهام خود، نقطه عطفی در اقتصاد نیجریه رقم زده است؛ با این حال، نگرانی‌های جدی درباره ایجاد یک انحصار بزرگ در بازار سوخت و عدم نفوذ مزایای تولید داخلی به جیب مردم عادی به گوش می‌رسد.

تحول در امنیت انرژی نیجریه

در ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶، نیجریه با عرضه اولیه سهام پالایشگاه نفت دانگته که بزرگ‌ترین مورد در تاریخ آفریقا محسوب می‌شود، گام مهمی برداشت. این واحد صنعتی که در منطقه آزاد لکی واقع شده، با سرمایه‌گذاری ۲۰ میلیارد دلاری، اکنون ظرفیت پردازش ۷۰۰ هزار بشکه نفت در روز را داراست.

این پروژه برخلاف پالایشگاه‌های دولتی در پورت هارکورت و کادونا که سال‌ها با فساد و ناکارآمدی دست‌وپنجه نرم می‌کردند، توانسته است وابستگی شدید کشور به واردات سوخت را به شدت کاهش دهد. آمارها نشان می‌دهند که واردات بنزین از حدود ۴۰۰ هزار بشکه در سال ۲۰۲۴ به تنها ۸۳ هزار بشکه در سال جاری رسیده است.

چالش قیمت‌ها و بحران معیشت

با وجود افزایش تولید داخلی، مصرف‌کنندگان نیجریه‌ای شاهد کاهش قیمت‌ها نبوده‌اند. پس از حذف یارانه‌های دولتی، قیمت هر لیتر بنزین از ۱۸۵ نایرا به بیش از ۱۰۰۰ نایرا جهش یافته است. این افزایش قیمت‌ها باعث شده تا هزینه‌های حمل‌ونقل و تولید به شدت بالا رفته و فشار تورمی بر خانوارها افزایش یابد.

"تولید داخلی به تنهایی نمی‌تواند نیجریه را در برابر نوسانات قیمت جهانی نفت و نرخ ارز مصون نگه دارد."

بسیاری از کارشناسان معتقدند که جایگزینی وابستگی به تامین‌کنندگان خارجی با وابستگی به یک تولیدکننده داخلی قدرتمند، می‌تواند بحران‌های اقتصادی را حل نکند. تمرکز بازار در دست یک شرکت واحد، ریسک بالا رفتن قیمت‌ها را حتی با کاهش هزینه‌های لجستیکی و واردات به همراه دارد.

راهکارهای مقابله با انحصار بازار

برای اینکه منافع پالایشگاه دانگته به طور عادلانه میان مردم تقسیم شود، متخصصان چندین راهکار را پیشنهاد می‌دهند:

• بازسازی و بازگشت پالایشگاه‌های دولتی به چرخه تولید برای ایجاد رقابت.
• اعطای تسهیلات به پالایشگاه‌های کوچک و متوسط برای شکستن انحصار.
• شفاف‌سازی ساختار قیمت‌گذاری روزانه توسط بازیگران اصلی بازار.
• استفاده گسترده از گاز طبیعی فشرده (CNG) به عنوان جایگزین ارزان‌تر.

در نهایت، اگرچه پالایشگاه دانگته گامی بزرگ در جهت امنیت انرژی آفریقا است، اما بدون نظارت دقیق بر قوانین ضد انحصار و ایجاد فضای رقابتی، ممکن است سودهای کلان تولید داخلی تنها نصیب گروه کوچکی از صاحبان قدرت شود، در حالی که مردم همچنان با هزینه‌های سنگین زندگی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.