گرسنگی در سودان؛ بازگشت فاجعه‌های تاریخی در سایه جنگ ساختگی

بحران حاد گرسنگی در سودان که در پی درگیری‌های نظامی میان ارتش ملی و نیروهای پشتیبانی سریع (RSF) آغاز شده، سایه‌ای از فاجعه‌های تاریخی این کشور را بر سر میلیون‌ها نفر ساییده است. این بحران که برخلاف قحطی‌های گذشته با عوامل طبیعی مرتبط بود، اکنون به یک فاجعه انسانی ساختگی تبدیل شده است.

تفاوت فاجعه فعلی با قحطی‌های تاریخی سودان

در طول تاریخ، سودان با دوره‌های سختی از کمبود غذا مواجه بوده است؛ از جمله در سال ۱۶۸۴ و دوران سلطنت فونج، یا قحطی مرگبار سال‌های ۱۸۸۸ تا ۱۸۸۹ که برآوردها از تلفات آن فراتر از یک میلیون نفر بود. تفاوت بنیادین در این است که آن بحران‌ها عمدتاً ناشی از خشکسالی شدید و آفات کشاورزی بودند.

اما وضعیت کنونی در سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵، محصول مستقیم جنگی است که از آوریل ۲۰۲۳ شعله‌ور شده است. جنگ نه تنها تولیدات کشاورزی را متوقف کرده، بلکه مسیرهای امدادرسانی را نیز مسدود نموده است.

تخریب سیستماتیک زیرساخت‌های حیاتی

بر خلاف بحران‌های منطقه‌ای در گذشته، گرسنگی در سودان اکنون تمام کشور را در بر گرفته است. تحلیلگران بر این باورند که طرف‌های درگیر از کنترل منابع غذایی به عنوان یک ابزار جنگی استفاده می‌کنند.

• تخریب زیرساخت‌ها: هدف قرار دادن بازارها، نانوایی‌ها و پروژه‌های کشاورزی بزرگ.
• اختلال در خدمات: فروپاشی سیستم‌های بانکی و شبکه‌های ارتباطی که مناطق را منزوی کرده است.
• موانع امدادی: محدودیت در دسترسی سازمان‌های بشردوستانه و تأخیر در صدور مجوزهای ترانزیت.

هدررفت پتانسیل کشاورزی سودان

سودان با دارا بودن حدود ۸۱ میلیون هکتار زمین قابل کشت و منابع آبی فراوان در رود نیل، پتانسیل تبدیل شدن به «سبد غذایی جهان» را دارد. با این حال، بی‌ثباتی سیاسی و درگیری‌های مسلحانه، کشاورزان را از زمین‌های خود رانده و این ظرفیت عظیم را به بن‌بست کشانده است.

در نهایت، بحران فعلی سودان تنها یک کمبود مواد غذایی نیست، بلکه نتیجه فروپاشی ساختاری جامعه تحت فشار جنگ است که آینده امنیت غذایی این کشور را با تهدیدی بی‌سابقه روبرو کرده است.