مجمع عمومی سازمان ملل؛ جایگزینی برای شورای امنیت در دنیای چندقطبی

در حالی که نشست هشتاد و یکمین دوره مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک برگزار می‌شود، بحث‌های گسترده‌ای درباره تغییر وزن سیاسی از شورای امنیت به سمت این نهاد در جریان است. با توجه به بن‌بست‌های جاری در شورای امنیت، مجمع عمومی به عنوان بستری برای اعمال اراده کشورهای کوچک و متوسط در حال ظهور است.

چرا مجمع عمومی سازمان ملل اهمیت بیشتری یافته است؟

پارالیز شدن شورای امنیت به دلیل سیستم وتوی پنج عضو دائم (چین، فرانسه، روسیه، بریتانیا و آمریکا)، مانع از مداخله مؤثر در بحران‌های جهانی شده است. این در حالی است که مجمع عمومی سازمان ملل با برخورداری از ۱۹۳ عضو که هر کدام یک رأی برابر دارند، فضایی برای دیپلماسی واقعی فراهم می‌کند.

کشورهای جنوب جهانی از دهه ۱۹۶۰ تاکنون با بهره‌گیری از اکثریت عددی، توانسته‌اند دستور کار موضوعاتی نظیر حقوق بشر، استعمارزدایی و نابرابری را تعیین کنند. این قدرت جمعی، مجمع عمومی را به معیاری برای سنجش افکار عمومی جهانی تبدیل کرده است.

مکانیسم‌های دور زدن بن‌بست‌های سیاسی

در مواجهه با بحران‌هایی که شورای امنیت در آن‌ها ناتوان است، چندین راهکار قانونی برای بازگرداندن قدرت به مجمع عمومی وجود دارد:

• قطعنامه ۳۷۷ (اتحاد برای صلح): این مکانیسم که در زمان جنگ کره و اخیراً در جنگ اوکراین فعال شده، اجازه می‌دهد در صورت بن‌بست در شورای امنیت، مجمع عمومی درباره اقدامات لازم از جمله تحریم‌ها بحث و توصیه کند.
• ابتکار لیختنستین: این طرح مستلزم آن است که در صورت استفاده از حق وتو توسط اعضای دائم، مجمع عمومی ظرف ۱۰ روز تشکیل جلسه داده و از کشور استفاده‌کننده بخواهد دلیل خود را توضیح دهد.

نقش کشورهای جنوب جهانی در تغییر معادلات

قدرت گرفتن کشورهای کوچک و متوسط در قالب بلوک‌های مختلف مانند گروه ۷۷ (G77)، باعث شده است که سیاست‌های جهانی دیگر تنها در خدمت قدرت‌های بزرگ نباشد. مجمع عمومی اکنون نه تنها یک تریبون سخنوری، بلکه اصلی‌ترین جایگاه برای دیپلماسی بی‌صدا و پاسخگویی به بحران‌های انسانی است.

مجمع عمومی سازمان ملل، برخلاف شورای امنیت، فضایی برای پاسخ‌های جمعی به بزرگترین بحران‌های جهان فراهم می‌کند.

در نهایت، با توجه به ناکارآمدی ساختاری در شورای امنیت، مجمع عمومی سازمان ملل به عنوان ستون اصلی برای دستیابی به جهانی عادلانه‌تر و بازتاب‌دهنده واقعی‌تر خواسته‌های ملل مختلف عمل خواهد کرد.