محمد جواد ظریف: گذار از امنیت تقابلی به امنیت همکاری در نظم پسا-قطبی

محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه پیشین ایران، در سخنرانی خود در اسلام‌آباد بر لزوم تغییر پارادایم امنیتی در منطقه تأکید کرد و خواستار جایگزینی تقابل‌های نظامی با همکاری‌های مبتنی بر رفاه مشترک شد.

تحول در مفهوم امنیت منطقه‌ای

در گردهمایی اندیشمندان سیاست خارجی پاکستان که با میزبانی موسسه مطالعات راهبردی اسلام‌آباد برگزار شد، وزیر پیشین امور خارجه ایران به بررسی چالش‌های نظم جهانی نوظهور پرداخت. وی تأکید کرد که در دوران پسا-قطبی، قدرت از حالت متمرکز خارج شده و میان شبکه‌ها، فناوری‌ها و جوامع مختلف توزیع شده است.

ظریف با اشاره به ضرورت گذار از رویکردهای «تهدید-محور» به سمت مدل‌های «امکان-محور»، خاطرنشان کرد:

«هیچ کشوری نمی‌تواند با ایجاد ناامنی برای کشور دیگر، به ثبات پایدار دست یابد؛ ما باید از امنیت در تقابل با یکدیگر، به سوی امنیت همراه با یکدیگر حرکت کنیم.»

درس‌های تاریخ و واقعیت‌های غرب آسیا

وی با نگاهی انتقادی به تاریخ معاصر غرب آسیا، به تجربیات تلخ استعمار، تجزیه و درگیری‌های تحمیل‌شده از سوی قدرت‌های خارجی اشاره کرد. او هشدار داد که اگر جوامع در بند خاطرات درگیری‌های گذشته باقی بمانند، تاریخ به یک زندان برای پیشرفت تبدیل خواهد شد.

برخی از نکات کلیدی مطرح شده در این نشست عبارتند از:

• عدم کفایت قدرت نظامی: برتری نظامی به تنهایی منجر به کسب مشروعیت سیاسی نمی‌شود.
• بی‌اثری اجبار: استفاده از ابزار تحریم و فشار برای ایجاد ثبات، تجربه‌ای شکست‌خورده است.
• استقلال امنیتی: تضمین‌های خارجی هرگز نمی‌توانند جایگزین سازوکارهای خودگردان منطقه‌ای شوند.

نقش دیپلماسی و میانجی‌گری پاکستان

وزیر پیشین امور خارجه جمهوری اسلامی ایران همچنین از تلاش‌های دولت پاکستان در راستای ترویج گفت‌وگو و تنش‌زدایی میان ایران و ایالات متحده قدردانی کرد. وی یادداشت تفاهم اسلام‌آباد را بستری ارزشمند برای حل مسالمت‌آمیز اختلافات دانست.

در این نشست، چهره‌های برجسته‌ای از جمله وزرای سابق پاکستان، سفرا و تحلیلگران ارشد امنیتی حضور داشتند که بر اهمیت بازتعریف روابط منطه‌ای در عصر جدید تأکید داشتند.

نتیجه‌گیری

در نهایت، پیام اصلی این سخنرانی بر این است که آینده منطقه نه یک مقصد از پیش تعیین‌شده، بلکه نتیجه انتخاب‌های کنونی ماست. برای ساختن آینده‌ای پایدار، باید از تفاوت‌ها به جای ابزار مناقشه، به عنوان فرصتی برای همکاری استفاده کرد.