اصلاح نظام یارانه‌ای؛ ضرورت اجتناب‌ناپذیر در اقتصاد ایران برای مقابله با تورم

اصلاح نظام یارانه‌ای در شرایط حساس کنونی و در میان بحران‌های اقتصادی و نظامی، نه یک انتخاب ایده‌آل، بلکه یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر برای مدیریت منابع محدود کشور محسوب می‌شود. به گفته اقتصاددانان، تعویق این اصلاحات ساختاری تنها باعث تشدید کسری بودجه و افزایش فشارهای تورمی در اقتصاد ایران شده است.

پیامدهای تعویق اصلاحات در اقتصاد ایران

تعویق مداوم اقدامات ضروری اقتصادی، سیاست‌گذاران را در موقعیتی قرار می‌دهد که در نهایت مجبور به انتخاب گزینه‌های سخت و غیربهینه شوند. این چرخه معیوب، مشابه آنچه در مورد حذف ارز ترجیحی رخ داد، باعث می‌شود که اصلاحات از حالت «برنامه‌ریزی شده» به حالت «اجبار» تغییر یابد.

موانع اصلی در مسیر این اصلاحات، عمدتاً ناشی از ذی‌نفعان ساختاری است که از عدم تعادل موجود در اقتصاد سود می‌برند. این گروه‌ها با ایجاد موانع سیاسی و حقوقی، مانع از اجرای سیاست‌هایی می‌شوند که می‌تواند رفاه عمومی را بهبود بخشد.

چالش‌های طرح کالابرگ و مدل درآمد پایه همگانی

طرح‌های مبتنی بر درآمد پایه همگانی (UBI) که در کشورهای توسعه‌یافته اجرا می‌شوند، در اقتصاد ایران با محدودیت‌های شدید منابع و تورم بالا با چالش مواجه هستند. توزیع یکسان منابع میان تمامی گروه‌های درآمدی، برخلاف فلسفه اصلی یارانه‌ها، باعث اتلاف بودجه و عدم حمایت موثر از اقشار آسیب‌پذیر می‌شود.

بر اساس تحلیل‌های کارشناسی، تغییر رویکرد از توزیع همگانی به سمت یارانه نقدی غیرشرطی (UCT) برای دهک‌های پایین، راهکار منطقی‌تری است. در این مدل، منابع محدود دولت به جای پرداخت به خانوارهای پردرآمد، صرف حمایت از گروه‌هایی می‌شود که بیشترین آسیب را از تورم می‌بینند.

حفظ سرمایه اجتماعی و راهکارهای تأمین مالی

اجرای اصلاحات اقتصادی بدون شفافیت و بدون ایجاد احساس عدالت، می‌تواند منجر به کاهش اعتماد عمومی و آسیب به سرمایه اجتماعی شود. دولت باید در فرآیند تغییر، مردم را با توضیح ضرورت‌ها همراه سازد تا از مقاومت‌های اجتماعی جلوگیری شود.

برای کاهش فشار بر بودجه و مدیریت هزینه‌های بازسازی، استفاده از ابزارهای مالی مانند انتشار اوراق قرضه یا اوراق مشارکت می‌تواند راهکاری قابل دفاع باشد. این رویکردها اجازه می‌دهند هزینه‌های اصلاحات و بازسازی در طول زمان توزیع شده و اثرات تورمی آن در کوتاه‌مدت به حداقل برسد.

در نهایت، بازگشت به سیاست‌های هدفمند و حذف دهک‌های بالا از چرخه دریافت یارانه‌ها، گامی حیاتی برای حفظ ثبات اقتصادی است. اصلاحات باید به گونه‌ای طراحی شود که در عین تامین مالی پایدار، از آسیب رسیدن به اقشار فرودست در شرایط بحرانی جلوگیری کند.