هشدار خطر سیلاب‌های ناگهانی در تهران؛ پتانسیل بالای ۱۱ حوضه آبریز شمالی

با نزدیک شدن به فصل پاییز و احتمال بروز پدیده ال‌نینو، متخصصان هشدار داده‌اند که شهر تهران به دلیل ویژگی‌های جغرافیایی و مورفولوژیکی خود، در معرض خطر بسیار بالای سیلاب‌های ناگهانی قرار دارد. این پدیده می‌تواند منجر به بارش‌های بسیار سنگین و جریان‌های آبی مخرب در روددره‌های شمالی شود.

نقش پدیده ال‌نینو در افزایش ریسک سیلاب‌های شهری

علی بیت‌اللهی، رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، تأکید کرد که پتانسیل سیل‌خیزی تهران به دلیل ساختار زمین‌شناختی مناطق شمالی، بیش از پیش جدی گرفته شود. وی خاطرنشان کرد که بارش‌های ناگهانی ناشی از تغییرات اقلیمی می‌تواند ظرفیت رودخانه‌های موجود را به سرعت پشت سر بگذارد.

تاریخچه وقوع سیل در تهران نشان‌دهنده عمق این خطر است:

• سیل سال ۱۳۳۳: وقوع در محدوده فرحزاد با تخریب گسترده و برآورد حدود ۲ هزار تلفات جانی.
• سیل سال ۱۳۳۴: وقوع در منطقه کن با تخریب بیش از ۴۰۰ هکتار اراضی کشاورزی.
• سیل سال ۱۳۶۶: حادثه در تجریش، گلابدره و دربند که حدود ۳۰۰ نفر را از پای درآورد.

شناسایی ۱۱ حوضه آبریز حساس در ارتفاعات شمالی

بر اساس بررسی‌های کارشناسی، ۱۱ حوضه آبریز با وسعت‌های متنوع (از ۷ تا ۲۲۰ کیلومتر مربع) در امتداد مسیرهای شمالی-جنوبی مشرف به تهران قرار دارند که پتانسیل بالایی برای ایجاد رواناب‌های سریع دارند.

نکته: مساحت بسیاری از این حوضه‌ها از حوضه‌های سیل‌خیز شهرهای دیگر مانند شیراز بسیار بزرگ‌تر است.

چالش ساخت‌وساز و ضرورت مدیریت بحران

یکی از عوامل اصلی افزایش شدت آسیب‌ها، ساخت‌وسازهای گسترده در امتداد مسیرهای طبیعی آبراهه‌هاست. این فعالیت‌های عمرانی باعث شده تا مسیرهای اصلی جریان آب در مناطقی مانند دربند، گلابدره و دارآباد مسدود یا غیرقابل ردیابی شوند که این امر ریسک وقوع سیلاب‌های شهری را به شدت افزایش می‌دهد.

"برای کاهش خسارات در کلانشهر تهران، آموزش همگانی مردم و راه‌اندازی سامانه‌های هشدار میدانی در امتداد حوضه‌های آبریز، دو اولویت حیاتی است."

در نهایت، آمادگی پیش از وقوع حادثه و ایجاد سازوکارهای هشدار سریع توسط شهرداری و وزارت نیرو، می‌تواند از تلفات جانی و خسارات مالی سنگین ناشی از سیلاب‌های ناگهانی در فصل پاییز جلوگیری کند.