لبنانی‌ها در برزیل، برزیلی‌ها در لبنان؛ جستجوی هویت در میان دو قاره

در میان هیاهوی باشگاه‌های شبانه بیروت، رقص نایما یزبک نه تنها یک نمایش هنری، بلکه نمادی از بازگشت به ریشه‌ها است؛ بازگشتی که از میان اقیانوس اطلس و از دل تاریخ طولانی مهاجرت لبنانی‌ها به برزیل می‌گذرد.

این داستان درباره کسانی است که با وجود فاصله جغرافیایی، پیوندی ناگسستنی با لبنان دارند، اما در مواجهه با قوانین تابعیت و واقعیت‌های تلخ اجتماعی، با چالش‌های هویت و تعلق روبرو هستند.

میراثی از حافظه و خون

بر اساس آمارهای وزارت امور خارجه برزیل، حدود ۱۰ میلیون نفر از لبنانی‌ها و نوادگان آن‌ها در این کشور زندگی می‌کنند. این مهاجرت که در اواخر قرن نوزدهم آغاز شد، ریشه در مشکلات اقتصادی و فروپاشی اقتصاد ابریشم در کوهستان لبنان داشت.

برای بسیاری از این مهاجران، لبنان نه یک مکان جغرافیایی، بلکه مجموعه‌ای از خاطرات، طعم غذاها و موسیقی‌هایی است که در خانه‌هایشان در برزیل حفظ شده است. با این حال، این پیوند عاطفی همیشه با موانع قانونی همراه بوده است.

«کسی که پدربزرگ یا جدش لبنان را ترک کرده، می‌تواند برای اولین بار به اینجا برسد و همچنان آن را یک بازگشت به خانه بداند.»

تضاد میان هویت و تابعیت

یکی از بزرگترین چالش‌های نسل‌های جدید، تفاوت میان خاستگاه قومی و حق شهروندی است. قوانین فعلی لبنان اجازه نمی‌دهد که تابعیت تنها از طریق مادر منتقل شود، که این امر باعث شده بسیاری از نوادگان مهاجران، با وجود ریشه‌های عمیق، در کشور اجدادی خود به عنوان «بیگانه» شناخته شوند.

نایما یزبک، رقصنده ۵۵ ساله برزیلی، نمونه‌ای از این تقابل است. او با وجود اینکه بیش از ۷۰ درصد از ژن‌های خود را لبنانی می‌داند، برای زندگی در این کشور نیازمند مجوز اقامت بود. او می‌گوید:

«از لحظه‌ای که به اینجا آمدم، احساسی معنوی و سرنوشت‌گونه داشتم، اما قانون مرا یک خارجی می‌دید.»

از انفجار بیروت تا بازسازی زندگی

زندگی این مهاجران با بحران‌های پی‌درپی گره خورده است. انفجار ویرانگر بندر بیروت در سال ۲۰۲۰، نقطه عطفی برای بسیاری از آن‌ها بود. این حادثه نه تنها ویرانه‌های فیزیکی به بار آورد، بلکه باعث شد بسیاری از مهاجران بازگشته، دوباره به سمت برزیل فرار کنند.

با این حال، کشش به سمت لبنان همچنان پابرجاست. بسیاری از آن‌ها، مانند ناتالی نفیس که در موسسه گویمارس رُزا زبان پرتغالی آموزش می‌دهد، تصمیم گرفته‌اند با وجود تمام سختی‌ها، در این سرزمین ریشه بدوانند.

نتیجه‌گیری: هویت در حال تغییر

داستان لبنانی‌های برزیلی نشان می‌دهد که هویت پدیده‌ای ثابت نیست، بلکه فرآیندی مداوم از مذاکره میان مکان‌ها و آدم‌هاست. آن‌ها میان دو جهان زندگی می‌کنند؛ جایی که در برزیل لبنانی به نظر می‌رسند و در لبنان، برزیلی؛ اما در هر دو سو، بخشی از روح خود را یافته‌اند.