درخواست ترکیه برای حذف حق وتو در شورای امنیت سازمان ملل متحد

رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، در جریان سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، خواستار حذف حق وتو از سوی پنج عضو دائم شورای امنیت شد. وی با انتقاد از ساختار فعلی، این سیستم را عامل بی‌ثباتی جهانی و مانعی بزرگ در مسیر صلح و امنیت بین‌المللی توصیف کرد.

چالش‌های ناشی از حق وتو در مدیریت بحران‌های جهانی

در حال حاضر، شورای امنیت سازمان ملل در مواجهه با بحران‌های کلیدی از جمله جنگ در غزه، منازعات اوکراین و مسائل مربوط به تنگه هرمز، با بن‌بست‌های مداوم روبروست. حق وتو به پنج کشور عضو (آمریکا، روسیه، چین، بریتانیا و فرانسه) این قدرت را می‌دهد که حتی با رای موافق ۱۴ عضو دیگر، مانع تصویب هر قطعنامه‌ای شوند.

آمارها نشان می‌دهند که استفاده از این قدرت در سال‌های اخیر بسیار گسترده بوده است:

• روسیه: با ثبت بیش از ۱۶۰ مورد وتو، بیشترین سهم را در تاریخ این سازمان دارد.
• ایالات متحده: با حدود ۹۵ مورد وتو، دومین کشور پرکاربرد در این زمینه است که بسیاری از آن‌ها مربوط به منازعات فلسطین و اسرائیل بوده است.
• فرانسه و بریتانیا: استفاده بسیار محدود و اندکی از این قدرت داشته‌اند.

پیشنهادهای اصلاحی و مسیر دشوار تغییرات

اردوغان پیشنهاد داده است که ساختار شورای امنیت به‌طور کامل بازنگری شود. او بر لزوم پایان دادن به عضویت دائم و انتقال قدرت به مجمع عمومی سازمان ملل تأکید دارد تا اعضا از طریق انتخابات و با کسب اعتماد اکثریت کشورها، به این شورا راه یابند.

در همین راستا، طرحی از سوی فرانسه و مکزیک برای تعلیق حق وتو در موارد مربوط به جنایات علیه بشریت مطرح شده است. اگرچه ۱۲۸ کشور از این پیشنهاد حمایت کرده‌اند، اما این طرح ماهیت غیرالزام‌آور دارد و قدرت اجرایی واقعی ندارد.

آیا حذف حق وتو امکان‌پذیر است؟

تحلیلگران معتقدند هرگونه تلاش رسمی برای حذف حق وتو با مقاومت شدید پنج عضو دائم روبرو خواهد شد. روسیه پیش از این اعلام کرده است که اگرچه با گسترش تعداد اعضای شورا موافق است، اما حفظ حق وتو برای اعضای فعلی را ضروری می‌داند. از سوی دیگر، ایالات متحده و چین نیز از امتیازات خود دفاع کرده‌اند.

در نهایت، تغییر در ساختار قدرت سازمان ملل نیازمند اجماع میان قدرت‌هایی است که مستقیماً از این ساختار سود می‌برند؛ موضوعی که در دنیای سیاست امروز بسیار دشوار و دور از انتظار به نظر می‌رسد.