بحران انرژی در تنگه هرمز؛ فرصت یا تله برای اقتصاد لیبی؟

بحران انرژی جهانی ناشی از تنش‌های نظامی در منطقه تنگه هرمز، جایگاه استراتژیک کشورهای شمال آفریقا را تغییر داده و لیبی را در آستانه یک تصمیم سرنوشت‌ساز قرار داده است. در حالی که اروپا به دنبال منابع جایگزین برای جبران کمبود انرژی خود است، لیبی می‌تواند هم یک فرصت بی‌نظیر باشد و هم یک تله اقتصادی بزرگ.

پتانسیل‌های عظیم در برابر چالش‌های ساختاری

لیبی با برخورداری از حدود ۴۸ میلیارد بشکه ذخایر اثبات‌شده نفت، بزرگترین ذخایر این کشور در قاره آفریقا محسوب می‌شود. این کشور روزانه ۱.۵ میلیون بشکه نفت تولید می‌کند و دسترسی مستقیم به بازارهای جهانی از طریق دریای مدیترانه و خط لوله گاز گرین‌استریم را داراست.

با این حال، این ثروت عظیم با واقعیت‌های تلخی در داخل کشور همراه است. پارادوکس عجیبی در لیبی وجود دارد: کشوری که صادرکننده بزرگ انرژی است، اما شهروندان آن با قطعی‌های مکرر برق دست و پنجه نرم می‌کنند. بیش از ۷۰ درصد تولید گاز این کشور صرف مصرف داخلی می‌شود که بازدهی بسیار پایده‌ای ندارد.

بحران انرژی و بار سنگین یارانه‌ها

وضعیت زیرساختی لیبی در حوزه انرژی بسیار آسیب‌پذیر است. آمارها نشان می‌دهند که بخشی از گاز تولیدی به دلیل نبود زیرساخت‌های مدرن، به صورت مشعل (Flaring) در هوا سوزانده می‌شود که اتلاف فاحش منابع محسوب می‌شود.

این فشار مالی و زیرساختی، لیبی را در معرض خطر «نفرین منابع» قرار داده است؛ مدلی که در آن درآمدها صرف مصرف جاری می‌شود و اصلاحات ساختاری به تعویق می‌افتد.

نقشه راه: تبدیل شدن به هاب انرژی مدیترانه

برای خروج از این وضعیت، لیب باید از تقاضای جهانی برای منابع انرژی استفاده کرده و به سمت یک بازطراحی استراتژیک حرکت کند. این مسیر شامل موارد زیر است:

• به‌روزرسانی سیستم‌های تولید و انتقال برق
• کاهش اتلاف گاز و توسعه ظرفیت پالایش داخلی
• سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر و کاهش وابستگی به یارانه‌های سنگین
• ایجاد همکاری‌های منطقه‌ای با مصر و تونس

همکاری با کشورهای همسایه مانند مصر برای ساخت خط لوله ۸۰۰ کیلومتری از طبرقه به اسکندریه، می‌تواند گامی بلند در جهت تبدیل لیبی به یک مرکز اصلی انرژی در مدیترانه باشد.

نتیجه‌گیری

بحران در تنگه هرمز، اهمیت استراتژیک لیبی را بازگردانده است. اما تنها افزایش قیمت نفت کافی نیست؛ لیبی باید از این درآمدها برای اصلاح زیرساخت‌های داخلی و کاهش وابستگی به مدل‌های اقتصادی قدیمی استفاده کند تا بتواند به یک شریک قابل اعتماد و پایدار در بازار جهانی انرژی تبدیل شود.