بازآفرینی شهری در سازمان ملی زمین؛ ادغام یا کالایی شدن شهر؟

تغییر ساختار در وزارت راه: ادغام بازآفرینی شهری و سازمان ملی زمین

بر اساس طرح جدید اصلاح ساختار در وزارت راه و شهرسازی، شرکت بازآفرینی شهری ایران با سازمان ملی زمین و مسکن ادغام می‌شود. این تصمیم که یکی از مهم‌ترین تحولات ساختاری سال‌های اخیر به شمار می‌رود، با چالش‌های جدی در زمینه تفاوت ماهیت مأموریت‌های این دو نهاد روبه‌رو شده است.

در این ساختار جدید، وظایف حاکمیتی شرکت بازآفرینی شهری به ستاد وزارتخانه و بخش‌های اجرایی آن به سازمان ملی زمین و مسکن منتقل خواهد شد. هدف رسمی این تغییر، یکپارچه‌سازی ساختار و کاهش هزینه‌های اداری اعلام شده است، اما متخصصان نسبت به پیامدهای اجتماعی آن هشدار می‌دهند.

تقابل نگاه اقتصادی و اجتماعی در مدیریت شهری

اصلی‌ترین نگرانی کارشناسان، غلبه نگاه «زمین‌محور» بر رویکرد «محله‌محور» در سازمان جدید است. سازمان ملی زمین و مسکن به عنوان خزانه‌دار اراضی شهری، ابزاری قدرتمند در اختیار دارد که می‌تواند مدیریت شهر را به سمت تجاری‌سازی سوق دهد.

"ادغام این دو نهاد می‌تواند نشانه کالایی شدن شهر و نادیده گرفتن شهر به عنوان یک سازمان اجتماعی باشد."

عباس آخوندی، وزیر سابق راه و شهرسازی، بر این باور است که تفکیک میان مدیریت زمین به عنوان یک دارایی اقتصادی و بازآفرینی شهری به عنوان یک مأموریت انسانی، امری حیاتی است. او هشدار می‌دهد که این ادغام ممکن است باعث حاشیه رانده شدن برنامه‌های بازآفرینی شود.

فرصت‌ها و تهدیدهای ساختاری در سازمان جدید

هوشنگ عشایری، مدیرعامل پیشین شرکت بازآفرینی شهری، معتقد است که نتیجه این ادغام کاملاً به فلسفه مدیریتی سازمان جدید بستگی دارد. او دو سناریوی متفاوت را برای آینده این ساختار ترسیم می‌کند:

• سناریوی منفی: تبدیل زمین به یک دارایی صرف اقتصادی و کاهش مشارکت اجتماعی ساکنان محله‌ها.
• سناریوی مثبت: استفاده از قدرت سازمان ملی زمین برای تأمین منابع مالی و توسعه بانک زمین شهری جهت حمایت از بازآفرینی.

همچنین، احتمال ایجاد تعارض میان نقش‌های توسعه‌ای و نظارتی در سازمان جدید وجود دارد. اگر مرز میان این دو نقش به درستی تعریف نشود، کارآمدی فرآیند بازآفرینی شهری با چالش‌های حقوقی و اجرایی مواجه خواهد شد.

نتیجه‌گیری نهایی

در نهایت، موفقیت این ادغام در گرو تعریف دقیق مأموریت‌ها در اساسنامه جدید است. مشخص خواهد بود که آیا سازمان ملی زمین و مسکن می‌تواند قدرت خود را در خدمت بازآفرینی شهری قرار دهد یا اینکه ماهیت اجتماعی بازآفرینی در سایه مدیریت اقتصادی زمین رنگ خواهد باخت.