نسخه اقتصادی ایران برای بریکس؛ گذار از دیپلماسی سیاسی به دیپلماسی عملیاتی

عضویت ایران در گروه بریکس تنها زمانی می‌تواند به یک تحول ساختاری در اقتصاد کشور منجر شود که از سطوح دیپلماتیک فراتر رفته و به جذب واقعی سرمایه و انتقال فناوری دست یابد. اقتصاددانان معتقدند ایران باید از رویکرد صرفاً سیاسی به سمت یک دیپلماسی اقتصادی عملیاتی حرکت کند تا بتواند از ظرفیت‌های این بلوک جدید بهره‌مند شود.

تحول در مرکز ثقل تجارت جهانی

تحولات اخیر نشان‌دهنده تغییر جهت تجارت جهانی به سمت جریان‌های جنوب-جنوب است. بر اساس داده‌های منتشر شده، حجم مبادلات تجاری میان اعضای بریکس با رشدی چشمگیر، از ۸۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۰۳ به رقم خیره‌کننده ۱.۱۷ تریلیون دلار در سال ۲۰۲۴ رسیده است. این روند نشان می‌دهد که بریکس در حال تبدیل شدن به یکی از ستون‌های اصلی اقتصاد بین‌الملل است.

"صرف عضویت در بریکس، نه تجارت ایجاد می‌کند، نه سرمایه‌گذاری به همراه می‌آورد و نه لزوماً موجب افزایش رفاه می‌شود؛ این امر مستلزم طراحی سیاست‌های هوشمندانه است."

چالش کیفیت تجارت و ارزش افزوده

یکی از بزرگ‌ترین موانع برای دستیابی به مزایای واقعی، ماهیت کالاهای مورد معامله است. در حالی که کشورهایی مانند چین و هند سهم بزرگی از صادرات صنعتی را در اختیار دارند، بسیاری از اعضا همچنان درگیر صادرات مواد اولیه هستند. برای ایران، مسئله اصلی تنها افزایش حجم تجارت نیست، بلکه ارتقای کیفیت صادرات است.

اگر مبادلات ایران با اعضای بریکس همچنان در قالب صادرات نفت و محصولات پتروشیمی در برابر واردات کالاهای مصرفی باقی بماند، ساختار اقتصادی کشور تغییری نخواهد کرد. بنابراین، تمرکز باید بر موارد زیر باشد:

• توسعه صادرات کالاهای با ارزش افزوده بالا
• جذب سرمایه‌گذاری در صنایع پتروشیمی، معدن و فولاد
• ایجاد زنجیره‌های تولید مشترک با اعضای بلوک

ضرورت زیرساخت‌های مالی و بانکی

با توجه به محدودیت‌های دسترسی به نظام مالی بین‌المللی، ایران نیازمند ایجاد مسیرهای پایدار برای تسویه مالی است. توسعه تجارت با استفاده از پول‌های ملی و اتصال سیستم‌های پیام‌رسان مالی، اهمیت بسیار بیشتری نسبت به امضای تفاهم‌نامه‌های تشریفاتی دارد. بدون زیرساخت‌های لجستیکی و بانکی قوی، رشد پایدار در شبکه بریکس امکان‌پذیر نخواهد بود.

در نهایت، موفقیت ایران در این مسیر با شاخص‌هایی نظیر میزان انتقال فناوری، کاهش هزینه‌های مبادلات و اتصال به زنجیره‌های تولید جهانی بریکس سنجیده خواهد شد. بریکس نباید تنها ابزاری برای دور زدن تحریم‌ها باشد، بلکه باید بخشی از استراتژی جامع بازآرایی تجارت خارجی کشور محسوب شود.