سد دوستی در آستانه خشک شدن؛ بحران جدی تأمین آب در شرق کشور و مشهد

وضعیت بحرانی سد دوستی در شرق کشور، هشدار جدی برای امنیت آبی استان خراسان رضوی و به‌ویژه شهر مشهد است؛ جایی که کاهش بی‌سابقه ذخایر آب، احتمال بروز بحران جدی در تأمین آب شرب و کشاورزی را افزایش داده است.

بحران ذخایر در سد دوستی؛ از ظرفیت کامل تا مرز خشک شدن

سد دوستی که بر روی رودخانه هریرود واقع شده و نمادی از همکاری‌های مشترک میان ایران و ترکمنستان است، اکنون با یکی از سخت‌ترین چالش‌های تاریخی خود روبروست. این سد خاکی با هسته رسی که در سال ۱۳۸۴ به بهره‌برداری رسید، در فاصله ۱۶۰ کیلومتری مشهد قرار دارد.

بر اساس داده‌های موجود، تفاوت فاحش میان ظرفیت طراحی و میزان آب موجود، ابعاد فاجعه را نشان می‌دهد:

عوامل اصلی افت سطح آب و پیامدهای اقلیمی

تحلیل‌ها نشان می‌دهد که وابستگی شدید میزان ورودی آب به شرایط اقلیمی و مدیریت منابع در بالادست رودخانه هریرود (که از افغانستان سرچشمه می‌گیرد)، عامل اصلی این افت است. تداوم پدیده خشکسالی و کاهش چشمگیر بارش‌ها در سال‌های اخیر، نقش مستقیمی در خالی شدن مخزن سد دوستی داشته است.

این کاهش ذخایر تنها یک مسئله محیط‌زیستی نیست، بلکه پیامدهای گسترده‌ای دارد:

• تأمین آب شرب: تهدید مستقیم سلامت و پایداری منابع آب در شهر مشهد.
• بخش کشاورزی: آسیب‌های جبران‌ناپذیر به اراضی کشاورزی در منطقه سرخس و مناطق پایین‌دست.
• فشار بر منابع دیگر: انتقال فشار مصرف آب به سایر منابع آبی استان خراسان رضوی.

راهکارهای ضروری برای مقابله با بحران آب

کارشناسان محیط‌زیست تأکید می‌کنند که بدون اقدامات فوری، بحران در شرق کشور وارد مرحله‌ای بسیار پیچیده‌تر خواهد شد. برای جلوگیری از خشک شدن کامل سد دوستی، اجرای راهکارهای زیر الزامی است:

«مدیریت هوشمندانه مصرف، کاهش تلفات در شبکه توزیع، اصلاح فوری الگوی کشت و افزایش بهره‌وری در بخش کشاورزی، تنها راه نجات از بحران فعلی است.»

در نهایت، مقابله با این بحران نیازمند مدیریت یکپارچه منابع آب و تغییر در رفتارهای مصرفی است تا بتوان از وقوع یک فاجعه انسانی و اقتصادی در منطقه جلوگیری کرد.