اهمیت اقتباس در سینمای ایران و ضرورت رعایت قوانین حقوقی

کارگاه تخصصی «از قصه تا سینما» با هدف بررسی دقیق چالش‌های فنی، هنری و حقوقی اقتباس در سینمای ایران برگزار شد تا ابعاد مختلف تبدیل آثار ادبی به محصولات تصویری را مورد واکاوی قرار دهد.

ساختار فنی و هنری در فرآیند اقتباس

در این نشست، متخصصان بر اهمیت مراحل گام‌به‌گام از ایده تا فیلم‌نامه تأکید کردند. فرهاد توحیدی، فیلم‌نامه‌نویس، با تشریح ساختار حرفه‌ای، یادآور شد که نسخه نهایی یک فیلم‌نامه تنها پس از چندین مرحله بازنویسی و اصلاح شکل می‌گیرد.

وی منابع الهام‌بخش برای اقتباس را تنها به رمان محدود نکرد و از نمایشنامه، ترانه و حتی اخبار روز به عنوان بستری برای خلق داستان‌های تازه نام برد. او دو رویکرد «وفادارانه» و «آزاد» را برای این مسیر معرفی کرد.

تعامل نویسنده و فیلم‌ساز؛ تجربه باغ کیانوش

یکی از محورهای مهم گفتگو، تجربه تبدیل کتاب «باغ کیانوش» به اثر سینمایی بود. علی‌اصغر عزتی‌پاک، نویسنده اثر، بر لزوم حفظ گفت‌وگو میان نویسنده و تهیه‌کننده تأکید کرد تا کیفیت نهایی محصول تضمین شود.

"سینما و ادبیات زبان‌های متفاوتی دارند؛ در داستان با کلمات و در سینما با تصویر روایت می‌کنیم، لذا تغییر و تحول در اقتباس امری ضروری است."

از سوی دیگر، محمدجواد موحد، تهیه‌کننده این اثر، اشاره کرد که پیوند میان ادبیات و سینما می‌تواند باعث رونق هر دو حوزه شود؛ چنان‌که پس از اکران فیلم، فروش کتاب نیز افزایش چشمگیری یافت.

الزامات حقوقی و قراردادهای اقتباس

در بخش حقوقی کارگاه، بهمن کامیار، کارگردان و وکیل دادگستری، به بررسی تفاوت حقوق مادی و معنوی پرداخت. وی تأکید کرد که دریافت حق اقتباس به معنای اجازه تغییرات بدون قید و شرط در اثر نیست.

طبق اظهارات وی، موارد زیر باید در قراردادهای اقتباس در سینمای ایران به‌وضوح درج شوند:

• میزان تغییرات مجاز در شخصیت‌ها و پیرنگ داستان
• حق ساخت دنباله (Sequel) یا اثر جانبی (Spin-off)
• محدوده جغرافیایی و مدت زمان بهره‌برداری
• نحوه پرداخت و مالکیت حقوق مادی

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

کارگاه «از قصه تا سینما» نشان داد که اقتباس فراتر از یک فرآیند ساده، یک تعامل پیچیده میان هنر و قانون است. برای دستیابی به آثار فاخر، رعایت حقوق پدیدآورندگان و درک تفاوت‌های ساختاری میان زبان ادبیات و تصویر، از اصول غیرقابل چشم‌پوشی در سینمای امروز است.