خروج نیروهای آمریکا از عراق؛ آغاز فصل جدید چالش‌های امنیتی در بغداد و اربیل

خروج نیروهای آمریکایی از عراق در تاریخ ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶، آغاز مرحله‌ای جدید و پرچالش در ساختار امنیتی این کشور است. با پایان یافتن ماموریت ائتلاف جهانی علیه داعش، بغداد با اعلام «روزهای حاکمیت»، این تحول تاریخی را به عنوان نمادی از پایان دهه‌ها حضور نظامی خارجی جشن می‌گیرد.

پایان یک دوره ۱۲ ساله و گذار به امنیت ملی

فرآیند خروج نیروهای ایالات متحده که از سپتامبر ۲۰۲۴ به صورت مرحله‌ای آغاز شده بود، با پایان یافتن ضرب‌الاجل روز چهارشنبه تکمیل شد. این خروج، پایان عملیات ۱۲ ساله واشینگتن برای حمایت از نیروهای عراقی در مبارزه با داعش محسوب می‌شود که از سال ۲۰۱۴ آغاز شده بود.

طبق توافقات پیشین، مرحله اول شامل پایان عملیات‌های رزمی در داخل خاک عراق بود و مرحله دوم نیز به حمایت‌های لجستیکی در مرزهای سوریه اختصاص داشت. اکنون با خروج کامل، سوال اصلی این است که آیا ساختار دفاعی عراق آمادگی جایگزینی این توانمندی‌ها را دارد یا خیر.

چالش‌های پدافندی و نگرانی‌های اقلیم کردستان

یکی از حساس‌ترین ابعاد این خروج، از دست رفتن تجهیزات دفاع هوایی است که پیش‌تر در اربیل برای مقابله با تهدیدات پهپادی و موشکی استفاده می‌شد. فرماندهان نظامی منطقه کردستان هشدار داده‌اند که خروج تجهیزات شناسایی، پشتیبانی لجستیک و سامانه‌های پدافندی، منطقه را در برابر حملات احتمالی آسیب‌پذیر می‌کند.

«رها کردن منطقه کردستان بدون هیچ سیستم دفاعی، موجب نگرانی عمیق است.»

در حالی که مقامات بغداد مدعی هستند نیروهای هوایی عراق با استفاده از جنگنده‌های F-16 و پهپادهای بومی، توانایی انجام مأموریت‌های خود را دارند، کارشناسان بر ضرورت خرید سامانه‌های پدافند جدید از کشورهایی نظیر کره جنوبی و ترکیه تأکید می‌کنند.

وضعیت داعش و گروه‌های مسلح غیردولتی

اگرچه داعش اکنون در ضعیف‌ترین حالت خود قرار دارد، اما گزارش‌ها حاکی از آن است که هسته‌های باقی‌مانده این گروه تلاش می‌کنند با بهره‌برداری از خلاءهای امنیتی ناشی از خروج نیروها، حملات خود را سازماندهی کنند. از سوی دیگر، گروه‌های مسلح متحد به ایران، این خروج را یک پیروزی تاریخی برای مقاومت اسلامی در عراق توصیف کرده‌اند.

در این میان، چالش اصلی دولت عراق، مدیریت گروه‌های مسلح غیردولتی است که با مهلت تسلیم سلاح مخالفت کرده و این مهلت اکنون تا ژوئن ۲۰۲۷ تمدید شده است.

آینده روابط امنیتی بغداد و واشینگتن

خروج از پایگاه‌ها به معنای قطع کامل همکاری‌های امنیتی نیست. توافقات دوجانبه نشان می‌دهد که رابطه دو کشور به سمت یک مدل جدید مبتنی بر همکاری‌های فنی، آموزش و فروش تسلیحات حرکت خواهد کرد. هدف نهایی، تقویت استقلال تصمیم‌گیری عراق در عین حفظ پیوندهای امنیتی با شرکای بین‌المللی است.

در نهایت، موفقیت عراق در این دوران گذار، بستگی به توانایی نهادهای نظامی این کشور در مدیریت بار سنگین امنیت ملی و حفظ ثبات در برابر تهدیدات نوظهور خواهد داشت.