میراث فرهنگی فلسطین در خطر؛ تلاش باستان‌شناسان برای نجات آثار باستانی غزه

با تشدید درگیری‌ها در نوار غزه، تلاش‌های گسترده‌ای برای حفاظت از میراث فرهنگی فلسطین آغاز شده است تا از نابودی یا سرقت آثار باستانی ۵۰۰۰ ساله این منطقه جلوگیری شود. در حالی که بسیاری از بناهای تاریخی زیر آوار حملات نظامی قرار گرفته‌اند، تیم‌های متخصص با تجهیزاتی بسیار ابتدایی در تلاش‌اند تا قطعات ارزشمند تاریخ را از میان ویرانه‌ها بیرون بکشند.

تلاش برای نجات میراث فرهنگی از میان ویرانه‌ها

طبق گزارش‌های منتشر شده، دست‌کم ۱۶۴ سایت فرهنگی در غزه از زمان آغاز عملیات نظامی آسیب دیده‌اند. بناهای نمادینی همچون مسجد بزرگ العمری، حمام السماره و موزه فرهنگی القراره از جمله مکان‌هایی هستند که با تخریب‌های گسترده مواجه شده‌اند. در این میان، تیم «نگهبانان میراث» وابسته به انجمن فرهنگ و هنر مایاسم، ماموریتی حیاتی را برای بازیابی آثار تاریخی بر عهده گرفته است.

شیماء محمد النتور، از هماهنگ‌کنندگان این برنامه، اعلام کرد که این تیم تاکنون موفق شده است بیش از ۱۷۰۰ قطعه تاریخی را از چهار مجموعه موزه‌ای مختلف نجات دهد. این آثار شامل ظروف سفالی، اشیاء فلزی و قطعات باستانی است که تاریخ غزه را به عنوان محل تلاقی امپراتوری‌های مختلف روایت می‌کنند.

چالش‌های عملیاتی و خطرات امنیتی

تیم‌های حفاظتی با موانع بزرگی روبرو هستند که کار آن‌ها را با ریسک مرگ و میر همراه کرده است. یکی از بزرگترین چالش‌ها، فعالیت در نزدیکی مناطق تحت کنترل نظامی موسوم به «خط زرد» است. علاوه بر خطرات امنیتی، کمبود تجهیزات تخصصی مرمت و نبود فضای ذخیره‌سازی استاندارد، تهدیدی جدی برای سلامت آثار محسوب می‌شود.

در حال حاضر، این آثار در چادرهای موقتی در منطقه المواسی در خان یونس نگهداری می‌شوند. شرایط محیطی نامساعد مانند:

• نوسانات شدید دما و رطوبت
• خطر کپک‌زدگی و آسیب حشرات
• لرزش‌های ناشی از انفجارها و جابجایی‌ها
• محدودیت شدید فضای ذخیره‌سازی

استراتژی حفاظت و آموزش جامعه

با توجه به محدودیت‌ها، تیم متخصص از روش‌های «کمترین مداخله» استفاده می‌کند تا از آسیب‌های جبران‌ناپذیر به قطعات شکننده جلوگیری شود. آن‌ها از تلفن‌های همراه برای عکاسی و سوابق کاغذی برای ثبت اطلاعات استفاده می‌کنند تا از دست رفتن داده‌ها در صورت قطع برق یا از کار افتادن سیستم‌های دیجیتال جلوگیری شود.

«در زمان جنگ، گاهی بزرگترین دستاورد این است که روند تخریب یک اثر باستانی را متوقف کنیم و آن را تا زمان فراهم شدن شرایط مناسب برای مرمت تخصصی، سالم نگه داریم.»

علاوه بر نجات اشیاء، این ابتکار عمل بر آگاهی‌بخشی اجتماعی نیز تمرکز دارد. برگزاری کارگاه‌های آموزشی برای کودکان و زنان محلی با هدف تبدیل آن‌ها به نگهبانان فرهنگ و تاریخ خود، یکی از ارکان اصلی این مبارزه فرهنگی است.

در نهایت، حفاظت از میراث فرهنگی فلسطین تنها یک فعالیت باستان‌شناسی نیست، بلکه تلاشی برای حفظ هویت و بقای تاریخی یک ملت در میان بحران‌های انسانی است. انتقال این آثار از چادرهای موقت به مراکز امن و تخصصی، اولویت اصلی این تیم در آینده نزدیک خواهد بود.