داروی لنکاپاویر؛ پیشرفت بزرگ در پیشگیری از اچ‌آی‌وی یا ابزاری در انحصار ثروتمندان؟

داروی تزریقی جدید لنکاپاویر (Lenacapavir) که تنها دو بار در سال تزریق می‌شود، به عنوان یکی از بزرگ‌ترین پیشرفت‌های علمی در حوزه پیشگیری از اچ‌آی‌وی شناخته می‌شود؛ با این حال، چالش‌های جدی در زمینه عدالت در توزیع و دسترسی جهانی به این دارو شکل گرفته است.

تحولی در پیشگیری از اچ‌آی‌وی با لنکاپاویر

نتایج آزمایش‌های بالینی در سال ۲۰۲۴ نشان داد که این دارو در میان بیش از ۲۰۰۰ زن جوان در آفریقای جنوبی و اوگاندا، کارایی خیره‌کننده‌ای داشته و هیچ‌یک از شرکت‌کنندگان دچار ابتلا به اچ‌آی‌وی نشده‌اند. این دارو که توسط شرکت آمریکایی گیلاد ساینسیز (Gilead Sciences) توسعه یافته، توسط سازمان جهانی بهداشت به عنوان یک روش پیشگیری پیشگیرانه (PrEP) تأیید شده است.

«این نوآورانه‌ترین ابزاری است که در دهه اخیر وارد عرصه مبارزه با اچ‌آی‌وی شده و نزدیک‌ترین گزینه به یک واکسن محسوب می‌شود.»

شکاف اقتصادی و چالش دسترسی جهانی

با وجود موفقیت علمی، تفاوت قیمت بسیار فاحشی میان نسخه اصلی و نسخه‌های ارزان‌تر وجود دارد. در حالی که هزینه سالانه این دارو در ایالات متحده حدود ۲۸ هزار دلار است، انتظار می‌رود نسخه‌های ژنریک با هزینه‌ای در حدود ۴۰ دلار در سال عرضه شوند.

وضعیت فعلی بازار و توزیع دارو را می‌توان در جدول زیر مشاهده کرد:

گزارش‌ها حاکی از آن است که دست‌کم ۲۶ کشور میان‌درآمد، از جمله برزیل، مکزیک، آرژانتین و پرو، از توافق‌نامه‌های فعلی برای دسترسی به نسخه‌های ارزان‌تر محروم هستند.

فشار بر سیاست‌های مالکیت معنوی

سازمان پزشکان بدون مرز (MSF) نسبت به عدم توانایی سازمان‌های بشردوستانه برای خرید مستقیم این دارو هشدار داده است. این سازمان معتقد است که افرادی که در مناطق جنگی یا بحران‌های انسانی زندگی می‌کنند، نباید در صف‌های طولانی دسترسی به نوآوری‌های پزشکی قرار بگیرند.

در پاسخ به این بحران، فعالان حقوق بشر و دولت‌ها پیشنهاد می‌کنند که از قوانین سازمان تجارت جهانی (WTO) استفاده کنند. بر اساس اعلامیه دوحه، دولت‌ها حق دارند در شرایط بحران سلامت عمومی، از طریق «مجوز اجباری»، انحصار ثبت اختراع را دور زده و اجازه تولید نسخه‌های ارزان‌تر را صادر کنند.

در نهایت، موفقیت واقعی لنکاپاویر نه تنها در کارایی علمی آن، بلکه در توانایی رساندن این دارو به دست میلیون‌ها نیازمند در سراسر جهان، فارغ از قدرت اقتصادی کشورشان، سنجیده خواهد شد.