برقی‌سازی اقتصاد جهانی؛ تلاقی امنیت انرژی و اهداف زیست‌محیطی

برقی‌سازی اقتصاد جهانی، موضوعی است که در گزارش جدید آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) به عنوان کلیدی‌ترین مسیر برای دستیابی به امنیت انرژی و کاهش آلایندگی مطرح شده است. در حالی که جهان به دنبال توازن میان قیمت، امنیت و پاکی منابع انرژی است، گذار به سمت استفاده از الکتریسیته می‌تواند این اهداف متضاد را با هم همسو کند.

تلاقی اهداف در «سه‌گانه انرژی»

فاتیح بیرول، رئیس آژانس بین‌المللی انرژی، معتقد است که برای نخستین بار پس از سال‌ها، سه اولویت اصلی یعنی امنیت انرژی، صرفه‌جویی اقتصادی و حفاظت از محیط زیست در حال هم‌راستا شدن هستند. این هم‌سویی تا حد زیادی تحت تأثیر نوسانات قیمت سوخت‌های فسیلی و بحران‌های ژئوپلیتیک، از جمله تنش‌های منطقه‌ای، قرار گرفته است.

بر اساس داده‌های سال ۲۰۲۵، مزایای اقتصادی برقی‌سازی به وضوح قابل مشاهده است:

چالش‌های مسیر و موانع ساختاری

با وجود این پیشرفت‌ها، کارشناسان بر این باورند که برقی‌سازی یک فرآیند ساده و اجتناب‌ناپذیر نیست. چالش‌های متعددی پیش روی این مسیر قرار دارد که از جمله مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• بخش‌های سنگین: دشواری در جایگزینی برق برای حمل‌ونقل دریایی، هوایی و کامیون‌های سنگین.
• موانع تجاری: سیاست‌های حمایتی کشورها برای تولید داخلی تجهیزات (مانند پنل‌های خورشیدی) به جای واردات.
• هزینه‌های اولیه: نیاز به سرمایه‌گذاری عظیم برای ساخت زیرساخت‌های جدید انرژی‌های تجدیدپذیر.
• تأثیرات سیاسی: فشار صنایع سنتی سوخت‌های فسیلی بر تصمیم‌گیران سیاسی برای کند کردن روند گذار.

عدالت انرژی و آینده جهانی

یک شکاف عمیق میان اقتصادهای توسعه‌یافته و کشورهای در حال توسعه وجود دارد. در کشورهایی مانند نیجریه، استفاده از سوخت‌های فسیلی به دلیل هزینه‌های پایین‌تر زیرساختی، در کوتاه‌مدت منطقی‌تر به نظر می‌رسد. بدون حمایت مالی بین‌المللی، گذار به سمت اقتصاد برقی برای این کشورها بسیار دشوار خواهد بود.

هدف گذاری برای رسیدن به ۳۵ درصد سهم الکتریسیته از انرژی نهایی تا سال ۲۰۳۵، سیگنالی قدرتمند به مسیر آینده جهان خواهد بود.

در نهایت، موفقیت در این مسیر مستلزم تغییر همزمان در دو جبهه است: جایگزینی سوخت‌های فسیلی با برق و در عین حال، متحول کردن شبکه برق برای استفاده از منابع بدون کربن.