چالش مسکن حمایتی در ایران؛ ۸۵۰ هزار خانه در حال ساخت و بحران توان مالی متقاضیان

بحران مسکن حمایتی در ایران در سال ۱۴۰۵ از مرحله کمبود زمین و ساخت‌وساز فراتر رفته و اکنون به چالش اصلی «توان مالی متقاضیان» تبدیل شده است. در حالی که پروژه‌های ساختمانی پیش می‌روند، شکاف میان هزینه‌های واقعی مسکن و قدرت خرید خانوارها، تهدیدی جدی برای تداوم این طرح‌ها محسوب می‌شود.

وضعیت پروژه‌های مسکن و صف انتظار متقاضیان

طبق آخرین آمارهای منتشر شده از سوی وزارت راه و شهرسازی، وضعیت پروژه‌های مسکن در کشور به شرح زیر است:

• تعداد واحدهای در حال ساخت: حدود ۸۵۰ هزار واحد مسکن حمایتی که عملیات اجرایی آن‌ها آغاز شده است.
• سهم بنیاد مسکن: از مجموع پروژه‌ها، ۲۵۰ هزار واحد تحت مدیریت بنیاد مسکن قرار دارد.
• تعداد متقاضیان معلق: بیش از ۷۰۰ هزار نفر از واجد شرایط هنوز در صف انتظار هستند و تعیین‌تکلیف نشده‌اند.
• هدف‌گذاری سال ۱۴۰۵: برنامه‌ریزی برای افتتاح ۱۳۰ هزار واحد مسکونی تا پایان سال جاری.

این آمارها نشان می‌دهد که حتی با وجود سرعت گرفتن ساخت‌وساز، فاصله میان واحدهای آماده تحویل و نیاز واقعی جامعه بسیار گسترده است.

شرط بقا در پروژه‌ها: تأمین آورده یا حذف از لیست

یکی از تصمیمات بحث‌برانگیز اخیر، پیوند مستقیم ادامه حضور در پروژه‌ها با توان مالی متقاضیان است. معاون مسکن و ساختمان وزارت راه اعلام کرده است که متقاضیان دهک‌های بالاتر، چنانچه نتوانند آورده مشخص‌شده را تأمین کنند، از چرخه پروژه حذف خواهند شد.

در مقابل، برای حمایت از اقشار آسیب‌پذیرتر، سیاست‌های متفاوتی اتخاذ شده است:

کارشناسان هشدار می‌دهند که با توجه به تورم هزینه‌های ساخت و مصالح، مبلغ ۴۰۰ میلیون تومان ممکن است در برابر رشد قیمت‌ها کارایی لازم را نداشته باشد.

مقایسه مدل‌های مسکن در کشورهای همسایه

برای درک بهتر چالش‌های پیش رو، نگاهی به رویکردهای کشورهای منطقه در سال ۲۰۲۶ انداخته شده است:

• ترکیه: تمرکز بر ساخت مستقیم و گسترده توسط نهادهای دولتی.
• آذربایجان: عرضه واحدهای آماده با قیمت‌های رقابتی از طریق سامانه‌های دیجیتال.
• عراق: تمرکز بر تسهیلات بانکی با نرخ سود بسیار پایین (۲ درصد).
• پاکستان: اجرای برنامه‌های پنج‌ساله با حجم بالای یارانه نرخ سود.
• ارمنستان: ارائه حمایت‌های مالی متغیر بر اساس موقعیت جغرافیایی و شرایط خانوار.

نتیجه‌گیری: فراتر از ساخت خانه

در نهایت، موفقیت در سیاست‌های مسکن حمایتی ایران تنها با افزایش تعداد پروژه‌ها تضمین نمی‌شود. تا زمانی که شکاف میان هزینه ساخت و توان پرداخت خانوارها مدیریت نشود، پروژه‌ها با خطر توقف یا حذف متقاضیان مواجه خواهند بود. نیاز مبرمی به ترکیبی از زمین ارزان، تسهیلات بلندمدت و کنترل هزینه‌ها احساس می‌شود تا خانه‌های ساخته شده، واقعاً به دست نیازمندان برسد.