افزایش سالمندی در ایران؛ چالش ناترازی بودجه یا فرصت اقتصاد نقره‌ای؟

با تغییر ساختار جمعیتی و افزایش نرخ طول عمر، ایران با چالش‌های جدیدی در حوزه مدیریت منابع و سیاست‌گذاری‌های رفاهی روبرو است. افزایش سالمندی اگر تنها از منظر هزینه‌های صندوق‌های بازنشستگی دیده شود، می‌تواند به یک بحران اقتصادی تبدیل گردد؛ اما نگاهی توسعه‌محور می‌تواند این روند را به فرصتی برای رشد اقتصادی تبدیل کند.

چالش‌های بودجه‌ای و ضرورت نگاه بین‌نسلی

رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور در تحلیل خلأهای موجود، بر فقدان یک رویکرد بلندمدت و بین‌نسلی تأکید کرد. او معتقد است سیاست‌گذاری نباید تنها بر اساس نیازهای امروز باشد، بلکه باید شرایط زندگی نسل‌هایی را که هنوز به سن سالمندی نرسیده‌اند، پیش‌بینی و طراحی کرد.

نگرانی اصلی در این میان، احتمال مصرف بخش بزرگی از منابع عمومی برای جبران ناترازی صندوق‌های بازنشستگی است. این موضوع می‌تواند فضای مالی دولت را برای ارائه خدمات حیاتی دیگر نظیر:

• خدمات سلامت و مراقبت‌های طولانی‌مدت
• توانبخشی و مناسب‌سازی زیرساخت‌های شهری
• تأمین مسکن و حمایت‌های اجتماعی گسترده

به شدت محدود کرده و کیفیت زندگی سالمندان در آینده را به مخاطره اندازد.

اقتصاد نقره‌ای؛ از مصرف‌کننده تا تولیدکننده

یکی از راهکارهای پیشنهادی برای مدیریت این تحول، بهره‌گیری از ظرفیت‌های اقتصاد نقره‌ای است. این مفهوم به معنای تغییر نگرش نسبت به سالمندان از صرف مصرف‌کنندگان دارو و مستمری، به فعالان اقتصادی است.

"افزایش طول عمر اگر از دریچه توسعه دیده شود، با انباشت تجربه، مهارت و تقاضای جدید همراه خواهد بود."

بازارهای جدیدی در حوزه‌های زیر با افزایش جمعیت سالمند شکل خواهند گرفت:

بازتعریف مفهوم بازنشستگی و اشتغال منعطف

در نظام فعلی، بازنشستگی اغلب به معنای خروج کامل از چرخه فعالیت اقتصادی تلقی می‌شود که این امر باعث هدررفت سرمایه‌های انسانی باسابقه می‌گردد. پیشنهاد می‌شود به جای تمرکز صرف بر «سن بازنشستگی»، بر طول عمر کاری انتخابی تمرکز شود.

ایجاد مدل‌های اشتغال منعطف مانند مشاوره، آموزش، کار پاره‌وقت و فعالیت‌های پروژه‌ای می‌تواند به سالمندان اجازه دهد ضمن حفظ امنیت اقتصادی، از تجربه خود برای رشد جامعه استفاده کنند.

در نهایت، مدیریت افزایش سالمندی نیازمند بازطراحی ساختارهای اقتصادی و اجتماعی است تا به جای تبدیل شدن به یک بار مالی، به محرکی برای نوآوری و توسعه در جامعه تبدیل شود.