سرنوشت اورانیوم غنی‌شده ایران؛ روایت پوتین از پیشنهاد شرکت مشترک و نقش لاریجانی

در روایت جدید ولادیمیر پوتین، پرونده اورانیوم غنی‌شده ایران بار دیگر با جزییاتی تازه و نام پیوند خورده با دیپلمات‌های ارشد ایرانی، به کانون توجهات بین‌المللی بازگشته است. این اظهارات نشان می‌دهد که مسیر تعیین تکلیف ذخایر هسته‌ای ایران، همواره میان گزینه‌های انتقال به خارج و مدیریت در داخل، در نوسان بوده است.

روایت پوتین از نقش لاریجانی و پیشنهاد شرکت مشترک

رئیس‌جمهور روسیه مدعی شده است که مسکو پیش‌تر پیشنهاد انتقال ذخایر اورانیوم ایران به خاک روسیه را مطرح کرده بود. با این حال، وی از یک پیشنهاد متفاوت از سوی طرف ایرانی یاد کرد؛ ایجاد یک شرکت مشترک روسی-ایرانی در داخل خاک ایران که امکان نگهداری و رقیق‌سازی مواد غنی‌شده را فراهم کند.

نکته قابل توجه در سخنان پوتین، اشاره مستقیم به نام علی لاریجانی در جریان این رایزنی‌هاست. اگرچه مستندات رسمی از سمت لاریجانی درباره این پیشنهاد خاص منتشر نشده، اما روایت پوتین نشان می‌دهد که در مقاطع مختلف، بحث بر سر ایجاد سازوکارهای مشترک برای مدیریت ذخایر، بخشی از دیپلماسی ایران بوده است.

تفاوت میان «حق غنی‌سازی» و «تعیین تکلیف ذخایر»

مقام‌های رسمی ایران همواره میان اصل داشتن چرخه هسته‌ای و نحوه مدیریت مواد تولید شده، تفکیک قائل شده‌اند. در حالی که پوتین بر پیشنهاد رقیق‌سازی در داخل تاکید دارد، مواضع تهران طی سال‌های اخیر پیچیدگی‌های بیشتری را نشان داده است:

• حفظ حق غنی‌سازی: تهران تاکید دارد که حق داشتن فناوری و چرخه سوخت، غیرقابل مذاکره است.
• رقیق‌سازی مشروط: سازمان انرژی اتمی اعلام کرده که رقیق‌سازی ذخایر ۶۰ درصدی می‌تواند در صورت لغو تحریم‌ها مدنظر قرار گیرد.
• مخالفت با انتقال فیزیکی: مقامات ایرانی، از جمله سخنگوی وزارت خارجه، بر مقدس بودن ذخایر و مخالفت با خروج آن‌ها از کشور تاکید کرده‌اند.

تحول ذخایر اورانیوم؛ از ۲۰ تا ۶۰ درصد

مسیر تغییر غنای اورانیوم ایران از سطوح پایین به غنای ۶۰ درصدی، یکی از چالش‌برانگیزترین بخش‌های پرونده هسته‌ای است. طبق داده‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، حجم ذخایر ایران با افزایش سطح غنای تولیدی، تغییرات چشمگیری داشته است.

این افزایش حجم ذخایر، موضوع را از بحث فنی غنی‌سازی به بحث استراتژیک مدیریت مواد غنی‌شده تغییر داده است.

نتیجه‌گیری: بن‌بست یا فرصت دیپلماسی؟

در نهایت، روایت پوتین نشان می‌دهد که اگرچه پیشنهادهای فنی مانند ایجاد شرکت‌های مشترک یا رقیق‌سازی در داخل مطرح شده، اما تقابل میان خواسته‌های هسته‌ای ایران و محدودیت‌های تعیین شده توسط قدرت‌های جهانی، همچنان مسیر مذاکرات را با بن‌بست مواجه می‌کند. سرنوشت اورانیوم غنی‌شده ایران همچنان در گرو تعامل میان حق حاکمیت ملی و ملاحظات امنیتی بین‌المللی است.