تسهیلات بانکی؛ موتور اصلی خلق نقدینگی و عامل تورم در ایران

نقش کلیدی تسهیلات بانکی در تشدید تورم و رشد نقدینگی

بررسی آمارهای منتشر شده از سوی بانک مرکزی نشان می‌دهد که تسهیلات بانکی به اصلی‌ترین عامل موتور محرک رشد نقدینگی در اقتصاد ایران تبدیل شده است. این روند که در بلندمدت مستقیماً منجر به افزایش نرخ تورم می‌شود، ابعاد نگران‌کننده‌ای را در ساختار پولی کشور نمایان کرده است.

تحلیل روند رشد نقدینگی و نقش بخش غیردولتی

طبق داده‌های موجود، در سال ۱۴۰۴ میلادی، حدود ۸۵ درصد از افزایش کل نقدینگی کشور، ناشی از اعطای تسهیلات به بخش‌های غیردولتی بوده است. با توجه به اینکه نقدینگی در این سال شاهد رشد ۵۳ درصدی بود، تسهیلات بانکی به تنهایی عامل ۴۵ درصدی این افزایش محسوب می‌شوند.

تغییر ساختار خلق نقدینگی در دهه‌های اخیر بسیار چشمگیر بوده است:

• در دهه ۱۳۹۰: میانگین ۶۰ درصد از نقدینگی از طریق تسهیلات ایجاد می‌شد.
• از سال ۱۴۰۰ تاکنون: این میزان به بیش از ۸۰ درصد از کل نقدینگی رسیده است.

در مقابل، نقش بدهی‌های دولت به شبکه بانکی که در گذشته نقش پررنگی داشت، از ۱۲.۵ درصد به کمتر از ۸ درصد تقلیل یافته است.

چرا تسهیلات بانکی به عامل تورم‌زا تبدیل شده‌اند؟

متخصصان معتقدند ترکیبی از عوامل مختلف باعث شده تا تسهیلات بانکی به عامل اصلی خلق پول تبدیل شود. از جمله این عوامل می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

علاوه بر این، روش‌های دیگری نیز برای خلق نقدینگی در شبکه بانکی وجود دارد که از جمله آن‌ها می‌توان به خرید دارایی‌های خارجی و داخلی (مانند طلا، دلار و املاک) اشاره کرد. بیش از ۹ درصد از نقدینگی ایجاد شده در ۵ سال گذشته ناشی از افزایش دارایی‌های شبکه بانکی بوده است.

نتیجه‌گیری و چشم‌انداز آینده

در نهایت، تقابل میان تلاش بانک مرکزی برای محدودسازی رشد تسهیلات و نیاز مبرم اقتصاد به سرمایه در گردش، چالش اصلی مدیریت پولی است. تا زمانی که انتظارات تورمی و شوک‌های ارزی کنترل نشوند، نیاز به تسهیلات بانکی همچنان فشار بر نرخ تورم را افزایش خواهد داد.