بازار؛ از مدرسه یادگیری اعتماد تا فضای بقای کوتاه‌مدت در اقتصاد ایران

تحلیل‌های اخیر نشان می‌دهد که بازار در اقتصاد ایران، بیش از آنکه بستری برای رشد و توسعه باشد، به محیطی برای واکنش‌های لحظه‌ای و بقای روزمره تبدیل شده است. این تغییر ماهیت، پیامدهای عمیقی بر ساختار سرمایه‌گذاری و اعتماد عمومی گذاشته است.

اختلال در کارکرد اجتماعی بازار

در یک اقتصاد توسعه‌یافته، بازار تنها مکانی برای تبادل کالا و خدمات نیست؛ بلکه نهادی اجتماعی است که مفاهیمی چون مسئولیت‌پذیری و آینده‌نگری را آموزش می‌دهد. با این حال، در شرایط فعلی، این نقش آموزشی و زیرساختی به شدت آسیب دیده است.

در اقتصاد مدرن، اعتماد یک اصل اخلاقی نیست، بلکه زیربنای اصلی است که از طریق شفافیت نهادی و قراردادهای روشن تامین می‌شود. وقتی این زیرساخت‌ها ضعیف باشند، ریسک معاملات به شدت افزایش یافته و پویایی اقتصادی از بین می‌رود.

تأثیر تورم بر افق اقتصادی فعالان

یکی از عوامل اصلی تخریب کارکرد صحیح بازار، وجود تورم مزمن و تغییرات ناگهانی در مقررات است. این بی‌ثباتی باعث شده است که فعالان اقتصادی به جای برنامه‌ریزی برای آینده، تنها به فکر مدیریت بحران‌های لحظه‌ای باشند.

«وقتی آینده قابل پیش‌بینی نباشد، بازار از مدرسه‌ای برای انباشت اعتبار، به فضایی برای واکنش‌های کوتاه‌مدت تبدیل می‌شود.»

این وضعیت باعث شده است که به جای پاداش دادن به شفافیت و تعهد، فرصت‌طلبی و تلاش برای گریز از مسئولیت در میان فعالان اقتصادی رواج یابد.

راهکار اصلاح: حرکت به سوی اعتماد عقلانی

برای بازگشت به مسیر درست، نهادهای ناظر باید فراتر از نظارت صرف، به دنبال ایجاد بستری باشند که در آن اعتماد عقلانی شکل بگیرد. این امر مستلزم ایجاد قواعدی است که در آن تخلف هزینه‌بر و اطلاعات قابل‌اتکا باشد.

بازار زمانی می‌تواند دوباره به عنوان یک مدرسه اقتصادی عمل کند که در آن:

• شفافیت اطلاعاتی تضمین شود.
• به تولید اعتماد و امید به آینده پاداش داده شود.
• قوانین ثبات و پیش‌بینی‌پذیری داشته باشند.

در نهایت، باید دانست که ثروت واقعی در یک بازار پویا، تنها در انباشت پول خلاصه نمی‌شود؛ بلکه ترکیبی از اعتبار، مسئولیت‌پذیری و توانایی نگاه کردن به افق‌های دورتر است.