شامپانزه‌ها از دوستان خود کمتر آناناس می‌دزدند: کشف ریشه‌های اخلاق در حیوانات

پژوهش‌های جدید در حوزه زیست‌شناسی نشان می‌دهند که شامپانزه‌ها برخلاف تصور عمومی، در روابط اجتماعی خود دارای نوعی ملاحظه اخلاقی هستند؛ به طوری که احتمال سرقت غذای آن‌ها از دوستانشان به مراتب کمتر از غریبه‌هاست.

تجزیه و تحلیل رفتار اجتماعی شامپانزه‌ها

زیست‌شناسان در مطالعه‌ای که نتایج آن در مجله Evolution and Human Behavior منتشر شده، دریافتند که نوع رابطه میان دو شامپانزه، مستقیماً بر تمایل به انجام رفتارهای ضداجتماعی تأثیر می‌گذارد. این تحقیق که در پناهگاه جزیره نگامبا در اوگاندا صورت گرفته، بر پایه مشاهده رفتار ۲۶ شامپانزه طی ۸۰۰ ساعت انجام شده است.

برای اثبات این فرضیه، دانشمندان از یک آزمایش کنترل‌شده استفاده کردند. در این آزمایش، شامپانزه‌ها در دو اتاق مجزا قرار گرفتند و امکان دسترسی به آناناس از طریق کشیدن طناب فراهم شد. نتایج حاصل از این آزمایش نشان داد:

• ۷۰ درصد از موارد دزدی از حیوانات غیردوست رخ داده است.
• ۶۱ درصد از موارد دزدی از دوستان نزدیک انجام شده است.

این اختلاف ۹ درصدی، با وجود تکرار در هر دو وضعیت دوست و غیردوست، نشان‌دهنده یک الگوی رفتاری معنادار و غیرتصادفی است.

واکنش‌های عاطفی و انتظارات متقابل

نکته قابل توجه دیگر، واکنش‌های احساسی قربانیان و سارقان پس از وقوع سرقت بود. پژوهشگران متوجه شدند که واکنش‌های قربانیان به شدت تحت تأثیر هویت سارق است.

این داده‌ها نشان می‌دهد که شامپانزه‌ها در روابط دوستانه خود، نوعی انتظار متقابل دارند. وقتی یک دوست مرتکب دزدی می‌شود، قربانی با وجود ناراحتی، سریع‌تر با شرایط کنار می‌آید، اما سارق نیز در مواجهه با غریبه‌ها، رفتاری خصمانه‌تر از خود نشان می‌دهد.

پیامدهای تکاملی و ریشه‌های اخلاق

یان انگلمان، از روان‌شناسان برجسته، معتقد است که این الگوهای رفتاری، اجزای سازنده همکاری‌های گسترده‌ای هستند که امروزه در جوامع انسانی مشاهده می‌کنیم. در واقع، آنچه امروز ما به عنوان «اخلاق» و «وفاداری» می‌شناسیم، احتمالاً ریشه در همین نیازهای تکاملی برای حفظ روابط نزدیک دارد.

در نهایت، این مطالعه ثابت می‌کند که شامپانزه‌ها صرفاً موجوداتی با غایزهای زیستی ساده نیستند، بلکه دارای ساختارهای اجتماعی پیچیده‌ای هستند که در آن، روابط نزدیک می‌تواند مانع از رفتارهای مخرب شود.