تورم دهک‌ها؛ فشار سالانه بر فقرا و جهش قیمت‌ها برای ثروتمندان در شهریور

بررسی آمارهای منتشر شده از سوی مرکز آمار نشان می‌دهد که تورم دهک‌ها در ایران در مقیاس سالانه همچنان فشار مضاعفی بر خانوارهای کم‌درآمد وارد می‌کند؛ با این حال، در بازه زمانی ماه شهریور، تغییر در سبد هزینه‌ها باعث شد تا نرخ تورم ماهانه در میان دهک‌های ثروتمند با روندی صعودی، از دهک‌های فقیر پیشی بگیرد.

تحلیل شکاف تورمی در مقیاس سالانه

در نگاه کلی به داده‌های سالانه، خانوارهای کم‌درآمد همچنان آسیب‌پذیرترین گروه در برابر افزایش قیمت‌ها هستند. بر اساس گزارش‌ها، تورم دهک‌ها در سطوح پایین بسیار فراتر از سطوح بالا است. برای مثال، دهک دوم با ثبت نرخ ۸۲.۴ درصد، بیشترین فشار سالانه را تجربه کرده است.

در مقابل، نرخ تورم سالانه برای دهک دهم معادل ۷۱.۳ درصد گزارش شده است. این اختلاف ۱۱.۱ واحد درصدی میان کمترین و بیشترین نرخ تورم، نشان‌دهنده افزایش فاصله میان طبقات اجتماعی در مواجهه با تورم نسبت به ماه گذشته است.

تفاوت ساختاری در سبد هزینه‌های خانوارها

علت اصلی این تفاوت در تورم دهک‌ها، تفاوت بنیادین در ترکیب هزینه‌های زندگی است. دهک‌های پایین بخش اعظم بودجه خود را صرف اقلام خوراکی و آشامیدنی می‌کنند که تورم سالانه بسیار بالایی (۱۰۸.۸ درصد) را تجربه کرده‌اند.

در حالی که در دهک‌های بالاتر، وزن هزینه‌ها به سمت بخش‌های دیگری منتقل شده است:

• سهم خوراک در بودجه دهک اول حدود ۴۲.۴ درصد است.
• این سهم در دهک دهم به تنها ۲۱.۶ درصد کاهش می‌یابد.
• بیشترین فشار بر دهک‌های پایین ناشی از تورم ۱۱۵.۷ درصدی در بخش مواد غذایی است.

چرا شهریور برای ثروتمندان گران‌تر بود؟

اگرچه در بلندمدت دهک‌های پایین آسیب بیشتری می‌بینند، اما در ماه شهریور یک پدیده متفاوت رخ داد. در این ماه، تورم ماهانه از ۲.۸۶ درصد در دهک اول شروع شده و به صورت پله‌ای تا ۵.۲۷ درصد در دهک دهم افزایش یافته است.

این وارونگی به دلیل جهش قیمت در بخش کالاهای غیرخوراکی، خدمات و حمل‌ونقل رخ داده است. از آنجا که دهک‌های پردرآمد بخش بزرگی از بودجه خود (۷۸.۴ درصد) را صرف این اقلام می‌کنند، افزایش ۵.۷ درصدی قیمت‌ها در این حوزه، مستقیماً بر تورم ماهانه آن‌ها اثر گذاشته است.

"تفاوت در ترکیب سبد مصرفی، عامل اصلی تغییر رفتار تورم در مقیاس ماهانه میان دهک‌های مختلف است."

در نهایت می‌توان گفت که اگرچه ساختار تورم سالانه همچنان به نفع طبقات ثروتمند و به ضرر اقشار آسیب‌پذیر است، اما نوسانات ماهانه در بخش خدمات و کالاهای سرمایه‌ای می‌تواند فشار مالی را به طور موقت بر دهک‌های بالاتر نیز افزایش دهد.