آغاز کاوش‌های باستان‌شناسی در شارستان شهر کهن نیشابور برای کشف تاریخ ۷۰۰۰ ساله

با آغاز فصل جدید عملیات باستان‌شناسی در محوطه شارستان شهر کهن نیشابور، تلاش‌های علمی جدیدی برای کشف لایه‌های پنهان تاریخ این شهر باستانی آغاز شده است. این کاوش‌ها با هدف بازخوانی معماری، شیوه زندگی و ساختار تمدنی این منطقه باستانی در جریان است.

هدف از کاوش‌های جدید در شارستان نیشابور

رئیس اداره میراث‌فرهنگی نیشابور اعلام کرد که این مرحله از حفاری‌ها، پس از پایان عملیات در بخش کهندژ ساسانی، اکنون بر روی منطقه شارستان تمرکز دارد. هدف اصلی این پروژه، لایه‌نگاری تاریخی برای درک دقیق‌تر دوره‌های مختلف سکونت در این پهنه وسیع است.

بر اساس توضیحات کارشناسان، تفاوت ساختاری میان بخش‌های مختلف شهر در گذشته به شرح زیر بوده است:

• کهندژ: محل استقرار پادشاهان و طبقه حاکم.
• شارستان: مرکز فعالیت‌های مردمی، شامل بازارها، مساجد و فضاهای عمومی.
• مناطق پیرامونی: عرصه‌های کشاورزی و فعالیت‌های اقتصادی شهر.

یافته‌های باستانی و اهمیت تاریخی منطقه

در جریان بازدیدهای اولیه از محل حفاری، اشیایی از جمله سفال‌ها و کوزه‌های متعلق به دوره سلجوقی از دل خاک بیرون آمده است. این یافته‌ها نشان‌دهنده تداوم سکونت و فعالیت‌های فرهنگی در این منطقه در قرون مختلف است.

باستان‌شناسان معتقدند تاریخ این منطقه بسیار کهن‌تر از تصورات رایج است و:

«با توجه به داده‌های موجود، قدمت تاریخی منطقه نیشابور می‌تواند تا ۷۰۰۰ سال پیش بازگردد که نشان‌دهنده اهمیت استراتژیک این شهر در طول تاریخ است.»

این شهر که در گذشته با عظمت بغداد مقایسه می‌شد، در دوره‌های مختلفی از جمله اشکانی، ساسانی، غزنوی و سامانی شاهد شکوفایی بوده است.

چالش‌های حفاظتی و تلاش برای ثبت جهانی

علیرغم اهمیت علمی، این منطقه با چالش‌های جدی روبه‌رو بوده است. در گذشته، حفاری‌های غیرقانونی و فعالیت‌های قاچاقگران، توپوگرافی منطقه را مختل کرده است. همچنین توسعه کشاورزی در برخی بخش‌ها، بخشی از بافت تاریخی را تحت فشار قرار داده است.

در حال حاضر، اقدامات مهمی برای حفاظت و ارتقای جایگاه بین‌المللی این اثر در حال انجام است:

در نهایت، کاوش‌های جاری در شارستان شهر کهن نیشابور می‌تواند دریچه‌ای تازه به سوی شناخت یکی از مهم‌ترین قطب‌های تمدنی شرق جهان اسلام بگشاید و مسیر را برای معرفی این میراث جهانی هموار کند.