آب‌بندان‌های مازندران؛ فرصتی طلایی برای ذخیره آب با پدیده ال‌نینو

احیای آب‌بندان‌های مازندران در میان پیش‌بینی‌های مربوط به پدیده ال‌نینو، فرصتی حیاتی برای مقابله با بحران خشکسالی و تضمین امنیت غذایی در شمال کشور محسوب می‌شود؛ اما کمبود بودجه، این پنجره فرصت را در معرض خطر قرار داده است.

بحران ذخیره‌سازی آب و پتانسیل پنهان آب‌بندان‌ها

در حالی که سدهای استان مازندران مجموعاً ظرفیتی معادل ۴۴۲ میلیون مترمکعب دارند، احیای سازه‌های سنتی آبی می‌تواند تحولی بنیادین ایجاد کند. طبق آمارهای موجود، ۹۰۰ آب‌بندان فعال در این استان با وسعت ۱۷ هزار هکتار، در حال حاضر ۳۵۰ میلیون مترمکعب آب ذخیره می‌کنند.

کارشناسان معتقدند با اجرای عملیات لایروبی و بازسازی، ظرفیت این سازه‌ها به ۷۰۰ میلیون مترمکعب خواهد رسید. این یعنی با هزینه‌ای بسیار کمتر از ساخت یک سد بزرگ، می‌توان ظرفیتی معادل دو برابر سدهای فعلی استان را به دست آورد.

چالش بودجه و تهدید پدیده ال‌نینو

با وجود پیش‌بینی‌های اقلیمی مبنی بر وقوع پدیده ال‌نینو و افزایش بارش‌های پاییزی در شمال، نیاز به تامین اعتبار ۵۵ هزار میلیارد ریالی برای ساماندهی آب‌بندان‌ها، همچنان یک مانع بزرگ است. اگرچه بودجه‌ای برای این منظور پیش‌بینی شده، اما فاصله میان بودجه تخصیصی و نیاز واقعی، احتمال از دست رفتن فرصت بارش‌های مازاد را افزایش می‌دهد.

«اگر بارش‌های ناشی از ال‌نینو به درستی در آب‌بندان‌ها ذخیره نشود، این آب ممکن است به جای تقویت منابع کشاورزی، به صورت سیلاب از دسترس خارج شود.»

وضعیت بحرانی منابع آب زیرزمینی و خشکسالی

وضعیت منابع آب زیرزمینی در مازندران بسیار نگران‌کننده است. افت سطح آب در دشت‌هایی نظیر نکا، بهشهر و ساری به میزان ۴۰ تا ۶۰ سانتی‌متر در سال گزارش شده است. داده‌های مرکز ملی اقلیم نشان می‌دهد که حدود ۸۹.۵ درصد مساحت مازندران با درجات مختلف خشکسالی دست و پنجه نرم می‌کند.

• خشکسالی بسیار شدید: ۴۳.۷۴ درصد مساحت استان
• خشکسالی شدید: ۲۲.۰۵ درصد مساحت استان
• خشکسالی متوسط و خفیف: حدود ۲۳ درصد مساحت استان

این بحران نه تنها تولید محصولات کشاورزی مانند برنج و مرکبات را با کاهش مواجه می‌کند، بلکه تهدیدی برای زیست‌محیط و تالاب‌هایی همچون میانکاله و پایداری معیشت روستاییان است.

نتیجه‌گیری

احیای سیستم‌های سنتی ذخیره‌سازی آب یا همان آب‌بندان‌های مازندران، راهکاری اقتصادی و کارآمد برای مقابله با تغییرات اقلیمی است. بدون تامین بودجه لازم برای لایروبی و بازسازی این سازه‌ها، حتی بارش‌های مازاد ناشی از ال‌نینو نیز نتوانند بحران کم‌آبی و تهدید امنیت غذایی در این منطقه استراتژیک را برطرف کنند.